<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X45n0764"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 764 起信论续疏</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 764 起信论续疏</title> <author>明 通润述疏</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">45</idno>.<idno type="no">764</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2023-12-13 10:42:56 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">起信论续疏</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00832"> <charName>CBETA CHARACTER CB00832</charName> <mapping cb:dec="983872" type="PUA">U+F0340</mapping> <mapping type="unicode">U+4A31</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>覆</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[雨/复]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01186"> <charName>CBETA CHARACTER CB01186</charName> <mapping cb:dec="984226" type="PUA">U+F04A2</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+9EAF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>曲</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[麸-夫+曲]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02133"> <charName>CBETA CHARACTER CB02133</charName> <mapping cb:dec="985173" type="PUA">U+F0855</mapping> <mapping type="unicode">U+2E214</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[糸*系]</value></charProp></char> <char xml:id="CB08504"> <charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName> <mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping> <mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>焰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15081"> <charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName> <mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping> <mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15155"> <charName>CBETA CHARACTER CB15155</charName> <mapping cb:dec="998195" type="PUA">U+F3B33</mapping> <mapping type="unicode">U+20665</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>凭</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(冯-(烈-列)+廾)/几]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15164"> <charName>CBETA CHARACTER CB15164</charName> <mapping cb:dec="998204" type="PUA">U+F3B3C</mapping> <mapping type="unicode">U+2EA07</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>顾</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(厂@((既-无)-日+口))*页]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15167"> <charName>CBETA CHARACTER CB15167</charName> <mapping cb:dec="998207" type="PUA">U+F3B3F</mapping> <mapping type="unicode">U+2C094</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>朦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[朦-廿+((幷-(前-刖))-一)]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-11-17T16:29:15"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0402a" n="0402a"/> <lb ed="X" n="0402a01"/> <lb ed="X" n="0402a02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 764-A 大乘起信论续疏自序</cb:mulu><head>No. 764-A <lb ed="X" n="0402a03"/><lb ed="R072" n="0070a01"/> 大乘起信论续疏自序</head> <lb ed="X" n="0402a04"/> <lb ed="X" n="0402a05"/><lb ed="R072" n="0070a02"/><p xml:id="pX45p0402a0501">大雄氏现相人中。虽说无量法门。若统其归趣。唯 <lb ed="X" n="0402a06"/><lb ed="R072" n="0070a03"/>是一心。若汇其流派。则有三宗。曰法相。曰破相。曰 <lb ed="X" n="0402a07"/><lb ed="R072" n="0070a04"/>法性而<anchor xml:id="nkr_note_add_0402a0701" n="0402a0701"/><anchor xml:id="beg0402a0701" n="0402a0701"/>已<anchor xml:id="end0402a0701"/>。言法相者。谓依生灭八识。建五位。开百 <lb ed="X" n="0402a08"/><lb ed="R072" n="0070a05"/>法。立三性。分二我。行必资于渐满。惑必期乎渐断。 <lb ed="X" n="0402a09"/><lb ed="R072" n="0070a06"/>果必立乎三祇。故有六度可修。有无明可克。有菩 <lb ed="X" n="0402a10"/><lb ed="R072" n="0070a07"/>提可证。其于教也为渐。此法相之大旨也。</p><p xml:id="pX45p0402a1017" cb:place="inline">言破相 <lb ed="X" n="0402a11"/><lb ed="R072" n="0070a08"/>者。谓依寂灭一心。直显真性。不说法相。一切所有。 <lb ed="X" n="0402a12"/><lb ed="R072" n="0070a09"/>唯是妄想。一切法界。唯是绝言。五法三自性俱空。 <lb ed="X" n="0402a13"/><lb ed="R072" n="0070a10"/>八识二无我悉遣。诃教劝離。毁相泯心。生心即妄。 <lb ed="X" n="0402a14"/><lb ed="R072" n="0070a11"/>不生即<persName>佛</persName>。无六度可修。无无明可克。无菩提可证。 <lb ed="X" n="0402a15"/><lb ed="R072" n="0070a12"/>其于教也无顿。此破相之大旨也。</p><p xml:id="pX45p0402a1514" cb:place="inline">若夫法性者。统 <lb ed="X" n="0402a16"/><lb ed="R072" n="0070a13"/>依寂灭一心。而有六粗三细。故开真如门以显空 <lb ed="X" n="0402a17"/><lb ed="R072" n="0070a14"/>诸所有。立生灭门以明实诸所无。虽真如廓尔。而 <lb ed="X" n="0402a18"/><lb ed="R072" n="0070a15"/>果报不失。虽惑业纷纶。而法性不动。即性即相。即 <lb ed="X" n="0402a19"/><lb ed="R072" n="0070a16"/>空即有。即妄即真。其于教也为顿悟渐修。此法性 <lb ed="X" n="0402a20"/><lb ed="R072" n="0070a17"/>之大旨也。</p><p xml:id="pX45p0402a2005" cb:place="inline">故宗法相者。谓真如不变。不许随缘。但 <lb ed="X" n="0402a21"/><lb ed="R072" n="0070a18"/>说万法皆从识变。而事事俱有。其弊也流而为常。 <lb ed="X" n="0402a22"/><lb ed="R072" n="0070b01"/>为执著宗。</p><p xml:id="pX45p0402a2205" cb:place="inline">破相者。谓缘生之法。不入法性。故说三 <lb ed="X" n="0402a23"/><lb ed="R072" n="0070b02"/>界唯是一心。而法法皆空。其弊也流而为断。为莽 <lb ed="X" n="0402a24"/><lb ed="R072" n="0070b03"/>荡宗。</p><p xml:id="pX45p0402a2403" cb:place="inline">法性者。谓真如不变。随缘而能成一切法。故 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0402b" n="0402b"/> <lb ed="X" n="0402b01"/><lb ed="R072" n="0070b04"/>无法法俱空之弊。由真如随缘不变。而能泯一切 <lb ed="X" n="0402b02"/><lb ed="R072" n="0070b05"/>法。故无事事俱有之偏。此则空有迭彰。执荡双遣。 <lb ed="X" n="0402b03"/><lb ed="R072" n="0070b06"/>故知即万法以显有者为妙有。離万法以显空者 <lb ed="X" n="0402b04"/><lb ed="R072" n="0070b07"/>为真空。不即不離以显中者。即真空以显妙有。故 <lb ed="X" n="0402b05"/><lb ed="R072" n="0070b08"/>虽空而不空。即妙有以显真空。故虽有而不有。然 <lb ed="X" n="0402b06"/><lb ed="R072" n="0070b09"/>前之二宗。虽建立不同。各有妙旨。而<name role="" type="person">马鸣</name>总以一 <lb ed="X" n="0402b07"/><lb ed="R072" n="0070b10"/>心九识统之。若鼎之三足。伊之三点。不纵不横。不 <lb ed="X" n="0402b08"/><lb ed="R072" n="0070b11"/>離不即。实与楞严一心三观之旨。幷行不悖。此马 <lb ed="X" n="0402b09"/><lb ed="R072" n="0070b12"/>鸣一论。尤为圆通无碍。独出无对者也。</p><p xml:id="pX45p0402b0916" cb:place="inline">是论之作。 <lb ed="X" n="0402b10"/><lb ed="R072" n="0070b13"/>菩萨有释。贤首有疏。永明主此论而作宗镜。故集 <lb ed="X" n="0402b11"/><lb ed="R072" n="0070b14"/>宗镜中互相发明者作续疏。言续疏者。是续贤首 <lb ed="X" n="0402b12"/><lb ed="R072" n="0070b15"/>之疏。以显不外贤首。亦不尽贤首也。其中以有法 <lb ed="X" n="0402b13"/><lb ed="R072" n="0070b16"/>立总别三量为一论提纲。智者即量以通论。则不 <lb ed="X" n="0402b14"/><lb ed="R072" n="0070b17"/>唯了法性一宗。幷可了法相破相二宗也<anchor xml:id="nkr_note_add_0402b1401" n="0402b1401"/><anchor xml:id="beg0402b1401" n="0402b1401"/>已<anchor xml:id="end0402b1401"/>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0402b15"/> <lb ed="X" n="0402b16"/> <lb ed="X" n="0402b17"/> <lb ed="X" n="0402b18"/> <lb ed="X" n="0402b19"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">No. 764-B 大乘起信论主<name role="" type="person">马鸣</name>菩萨略传</cb:mulu><head>No. 764-B <lb ed="X" n="0402b20"/><lb ed="R072" n="0071a01"/> 大乘起信论主<name role="" type="person">马鸣</name>菩萨略传</head> <lb ed="X" n="0402b21"/> <lb ed="X" n="0402b22"/><lb ed="R072" n="0071a02"/><p xml:id="pX45p0402b2201"><name role="" type="person">马鸣</name>大士者。波罗奈国人也。昔为毘舍利国王。以 <lb ed="X" n="0402b23"/><lb ed="R072" n="0071a03"/>其国有一类裸人。如马裸露。王遂运神通。分身为 <lb ed="X" n="0402b24"/><lb ed="R072" n="0071a04"/>蚕以衣之。後生中印土。马人感恋悲鸣。故号<name role="" type="person">马鸣</name>。 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0402c" n="0402c"/> <lb ed="X" n="0402c01"/><lb ed="R072" n="0071a05"/>亦名功勝。以有作无作诸功德。最为殊勝。故名焉。 <lb ed="X" n="0402c02"/><lb ed="R072" n="0071a06"/>时十一祖<name role="" type="person">富那夜奢</name>尊者至其国。有一长者来趣 <lb ed="X" n="0402c03"/><lb ed="R072" n="0071a07"/>法会。祖谓众曰。汝等识此来者耶。<persName>佛</persName>记圣者<name role="" type="person">马鸣</name> <lb ed="X" n="0402c04"/><lb ed="R072" n="0071a08"/>绍吾法者也。于是<name role="" type="person">马鸣</name>致礼。问曰。我欲识<persName>佛</persName>。何者 <lb ed="X" n="0402c05"/><lb ed="R072" n="0071a09"/>即是。祖曰。汝欲识<persName>佛</persName>。不识者是。彼曰。<persName>佛</persName>既不识。焉 <lb ed="X" n="0402c06"/><lb ed="R072" n="0071a10"/>知是乎。祖曰。既不识<persName>佛</persName>。焉知不是。曰。此是锯義。祖 <lb ed="X" n="0402c07"/><lb ed="R072" n="0071a11"/>曰。彼是木義。祖问锯義者何。曰。与师平出。鸣却问 <lb ed="X" n="0402c08"/><lb ed="R072" n="0071a12"/>木義者何。祖曰。汝被我解。<name role="" type="person">马鸣</name>豁然省悟。遂求剃 <lb ed="X" n="0402c09"/><lb ed="R072" n="0071a13"/>度。祖谓众曰。<persName>如来</persName>悬记灭度後六百年。<name role="" type="person">马鸣</name>当于 <lb ed="X" n="0402c10"/><lb ed="R072" n="0071a14"/>波罗奈国摧伏外道。度人无量。遂得付法。後于华 <lb ed="X" n="0402c11"/><lb ed="R072" n="0071a15"/>氏国转妙法轮。显诸神力。降伏魔事。时有外道索 <lb ed="X" n="0402c12"/><lb ed="R072" n="0071a16"/>师论義。集王大臣及四众。俱会论场。师曰。汝義以 <lb ed="X" n="0402c13"/><lb ed="R072" n="0071a17"/>何为宗。曰。凡有言说。我皆能破。师乃指国王曰。当 <lb ed="X" n="0402c14"/><lb ed="R072" n="0071a18"/>今国王康寧。大王长寿。请汝破之。外道屈服。後造 <lb ed="X" n="0402c15"/><lb ed="R072" n="0071b01"/>甘蔗论十万偈。复集百部大乘经義以造斯论。可 <lb ed="X" n="0402c16"/><lb ed="R072" n="0071b02"/>谓于群药中。但取阿陀之妙。向众宝内。唯探如意 <lb ed="X" n="0402c17"/><lb ed="R072" n="0071b03"/>之珠。擧一蔽诸。以本摄末矣。</p> <lb ed="X" n="0402c18"/><lb ed="R072" n="0071b04"/><p xml:id="pX45p0402c1801">大乘起信论主<name role="" type="person">马鸣</name>大士略传<note place="inline">终</note><note place="inline">详在大士本传</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0402c19"/> <lb ed="X" n="0402c20"/> <lb ed="X" n="0402c21"/> <lb ed="X" n="0402c22"/> <lb ed="X" n="0402c23"/> <lb ed="X" n="0402c24"/> <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0403a" n="0403a"/> <lb ed="X" n="0403a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘起信论续疏</cb:mulu> <lb ed="X" n="0403a02"/><cb:docNumber>No. 764</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0403a03"/><lb ed="R072" n="0072a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大乘起信论续疏卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0403a04"/> <lb ed="X" n="0403a05"/><lb ed="R072" n="0072a02"/><byline cb:type="other"><name role="" type="person">马鸣</name>菩萨 造</byline> <lb ed="X" n="0403a06"/><lb ed="R072" n="0072a03"/><byline cb:type="other">梁三藏法师 译</byline> <lb ed="X" n="0403a07"/><lb ed="R072" n="0072a04"/><byline cb:type="other"><name role="" type="person">月氏国</name>婆首那王子译语沙门智</byline> <lb ed="X" n="0403a08"/><lb ed="R072" n="0072a05"/><byline cb:type="author">明杂花林释 通润 述疏</byline> <lb ed="X" n="0403a09"/><lb ed="R072" n="0072a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0403a0901">大乘二字。是指无名无相不灭不生灵明绝待之 <lb ed="X" n="0403a10"/><lb ed="R072" n="0072a07"/>心体言也。以此心周遍含容。故曰大。运载一切。故 <lb ed="X" n="0403a11"/><lb ed="R072" n="0072a08"/>曰乘。</p><p xml:id="pX45p0403a1103" cb:place="inline">若據文论義。大以法言。以此法具有体。相。用。 <lb ed="X" n="0403a12"/><lb ed="R072" n="0072a09"/>三大故。乘以人言。以此法是诸<persName>佛</persName>菩萨所乘故。</p><p xml:id="pX45p0403a1219" cb:place="inline">若 <lb ed="X" n="0403a13"/><lb ed="R072" n="0072a10"/>據義论文。则大乘二字。人法皆通。如有人发大心。 <lb ed="X" n="0403a14"/><lb ed="R072" n="0072a11"/>修大因。证大果。此人则为大乘人。此法则名大乘 <lb ed="X" n="0403a15"/><lb ed="R072" n="0072a12"/>法。由所乘之法大。故能乘之人亦称大也。起信者。 <lb ed="X" n="0403a16"/><lb ed="R072" n="0072a13"/>谓此大乘法。一切众生平等具足。由无信力。故不 <lb ed="X" n="0403a17"/><lb ed="R072" n="0072a14"/>肯乘。道亦不载。所以长沦苦海。没溺邪河。今论中 <lb ed="X" n="0403a18"/><lb ed="R072" n="0072a15"/>发明此義。欲人起正信而乘此大法也。上四字是 <lb ed="X" n="0403a19"/><lb ed="R072" n="0072a16"/>所诠。论是能诠。谓审明二本详定指归。令初心人 <lb ed="X" n="0403a20"/><lb ed="R072" n="0072a17"/>易信易入。故曰论也。问云。初心学人。信此大乘。有 <lb ed="X" n="0403a21"/><lb ed="R072" n="0072a18"/>何勝力。答。若正解圆明。决定信入。有超劫之功。获 <lb ed="X" n="0403a22"/><lb ed="R072" n="0072b01"/>成圣之力。虽居生死。常入涅槃。恒处尘劳。不離净 <lb ed="X" n="0403a23"/><lb ed="R072" n="0072b02"/>界。现具肉眼而开慧眼之光明。匪易凡心。便同<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0403a24"/><lb ed="R072" n="0072b03"/>心之知见。</p><p xml:id="pX45p0403a2405" cb:place="inline">如太子具真王之相。迦陵超众鸟之音。 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0403b" n="0403b"/> <lb ed="X" n="0403b01"/><lb ed="R072" n="0072b04"/>将狮子筋为琴絃。馀音断响。以善见药而治病。众 <lb ed="X" n="0403b02"/><lb ed="R072" n="0072b05"/>患潜消。若那罗箭之功。势穿铁鼓。似金刚锤之力。 <lb ed="X" n="0403b03"/><lb ed="R072" n="0072b06"/>拟碎金山。则烦恼尘劳。不待断而自灭。菩提妙果。 <lb ed="X" n="0403b04"/><lb ed="R072" n="0072b07"/>勿假修而自成。乃至等冤亲。和诤论。齐凡圣。泯自 <lb ed="X" n="0403b05"/><lb ed="R072" n="0072b08"/>他。一去来。印同异。融延促。混中边。世出世法。不可 <lb ed="X" n="0403b06"/><lb ed="R072" n="0072b09"/>说不可说之力。无能过者。<persName>佛</persName>藏经云。譬如有人。嚼 <lb ed="X" n="0403b07"/><lb ed="R072" n="0072b10"/><name role="" type="person">须弥山</name>。飞行虚空。石筏渡海。负四天下。及<name role="" type="person">须弥山</name>。 <lb ed="X" n="0403b08"/><lb ed="R072" n="0072b11"/>蚊脚为梯。登至梵宫。劫尽烧时。一唾劫火顿灭。一 <lb ed="X" n="0403b09"/><lb ed="R072" n="0072b12"/>吹世界顿成。以藕<g ref="#CB02133">丝</g>悬<name role="" type="person">须弥山</name>手接四天下雨。虽 <lb ed="X" n="0403b10"/><lb ed="R072" n="0072b13"/>则如是。亦未为难。<persName>如来</persName>所说无相无为无生无灭 <lb ed="X" n="0403b11"/><lb ed="R072" n="0072b14"/>一味大乘平等法相。令人信解。是则为难。</p><p xml:id="pX45p0403b1117" cb:place="inline">以发此 <lb ed="X" n="0403b12"/><lb ed="R072" n="0072b15"/>心者。能翻一切尘劳门。成八万四千三昧门故。乃 <lb ed="X" n="0403b13"/><lb ed="R072" n="0072b16"/>至云。此心是大中大。上中上。圆中圆。满中满。真中 <lb ed="X" n="0403b14"/><lb ed="R072" n="0072b17"/>真。实中实。不可思议中不可思议。纔肯信入。如师 <lb ed="X" n="0403b15"/><lb ed="R072" n="0072b18"/>子奋迅。威猛最雄。象王蹴踏。势力无等。故欲入此 <lb ed="X" n="0403b16"/><lb ed="R072" n="0073a01"/>门者。非信力不能。是故此论标大乘起信也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0403b17"/><lb ed="R072" n="0073a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0403b1701">皈命尽十方。最勝业遍知。色无碍自在。救世大悲者。</p> <lb ed="X" n="0403b18"/><lb ed="R072" n="0073a03"/><p xml:id="pX45p0403b1801">及彼身体相。法性真如海。</p><p xml:id="pX45p0403b1811" cb:place="inline">无量功德藏。如实修行等。</p> <lb ed="X" n="0403b19"/><lb ed="R072" n="0073a04"/><p xml:id="pX45p0403b1901">为欲令众生。除疑捨邪执。起大乘正信。<persName>佛</persName>种不断故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0403b20"/><lb ed="R072" n="0073a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0403b2001">将欲造论。故先致敬三宝。陈造论之由。首四句。皈 <lb ed="X" n="0403b21"/><lb ed="R072" n="0073a06"/>命<persName>佛</persName>宝。即报化<persName>佛</persName>也。众圣不能及。故曰最。能超一 <lb ed="X" n="0403b22"/><lb ed="R072" n="0073a07"/>切圣。故曰勝。业。谓三轮业用。即不思议业也。遍知。 <lb ed="X" n="0403b23"/><lb ed="R072" n="0073a08"/>是意业最勝。色无碍自在。是身业最勝。救世。是口 <lb ed="X" n="0403b24"/><lb ed="R072" n="0073a09"/>业最勝。<persName>如来</persName>无意。以众生之意为意。故能遍知。如 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0403c" n="0403c"/> <lb ed="X" n="0403c01"/><lb ed="R072" n="0073a10"/>来无身。以众生之身为身。故得色无碍自在。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0403c02"/><lb ed="R072" n="0073a11"/>无语。随众生根器说法而有语。故能救世。此最勝 <lb ed="X" n="0403c03"/><lb ed="R072" n="0073a12"/>三业。皆是<persName>如来</persName>同体大悲所成。悉随众生心之所 <lb ed="X" n="0403c04"/><lb ed="R072" n="0073a13"/>现。故总曰大悲也。者字结德属人。</p><p xml:id="pX45p0403c0414" cb:place="inline">及彼下二句。归 <lb ed="X" n="0403c05"/><lb ed="R072" n="0073a14"/>命法宝。及彼者。牒指报化二<persName>佛</persName>也。身体相者。盖指 <lb ed="X" n="0403c06"/><lb ed="R072" n="0073a15"/>报化二身之体相为法身。即以法身为法宝。所谓 <lb ed="X" n="0403c07"/><lb ed="R072" n="0073a16"/>法性身。真如体也。法性者。即诸法自性。真如者。不 <lb ed="X" n="0403c08"/><lb ed="R072" n="0073a17"/>妄不变之称。由深廣无涯。故以海喩。<persName>佛</persName>之所以为 <lb ed="X" n="0403c09"/><lb ed="R072" n="0073a18"/><persName>佛</persName>。僧之所以为僧。皆借此法。故下文云。一切诸<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0403c10"/><lb ed="R072" n="0073b01"/>本所乘故。一切菩萨皆乘此法到<persName>如来</persName>地故。</p><p xml:id="pX45p0403c1018" cb:place="inline">无量 <lb ed="X" n="0403c11"/><lb ed="R072" n="0073b02"/>二句。是皈命僧宝。谓法性海中。具足无量功德。入 <lb ed="X" n="0403c12"/><lb ed="R072" n="0073b03"/>初地时。得证此性。从性起修。行如实行。名如宝修 <lb ed="X" n="0403c13"/><lb ed="R072" n="0073b04"/>行。等者。等诸地也。以三贤位依法熏习。未证法身。 <lb ed="X" n="0403c14"/><lb ed="R072" n="0073b05"/>不名如实故。有以无量功德藏一句属上文者。若 <lb ed="X" n="0403c15"/><lb ed="R072" n="0073b06"/>據後译云。无边德藏僧。勤求正觉者。则属下句为 <lb ed="X" n="0403c16"/><lb ed="R072" n="0073b07"/>顺。</p><p xml:id="pX45p0403c1602" cb:place="inline">为欲下。出造论之由。由众生不信真如是一法 <lb ed="X" n="0403c17"/><lb ed="R072" n="0073b08"/>界大总相法门体。而妄生异计。又不知<persName>如来</persName>藏是 <lb ed="X" n="0403c18"/><lb ed="R072" n="0073b09"/>善不善因。而横起邪思。故论中先示正義者。令其 <lb ed="X" n="0403c19"/><lb ed="R072" n="0073b10"/>除疑也。对治邪执者。令其捨执也。分别发趣道相 <lb ed="X" n="0403c20"/><lb ed="R072" n="0073b11"/>者。令其起信根而乘大法也。有正信。乘大法。方能 <lb ed="X" n="0403c21"/><lb ed="R072" n="0073b12"/>绍隆三宝慧命不绝故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0403c22"/><lb ed="R072" n="0073b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0403c2201">论曰。有法<note place="interlinear">心</note>。能<note place="interlinear">功能</note>起摩诃衍信根。是故应说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0403c23"/><lb ed="R072" n="0073b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0403c2301">此一论纲宗也。有法者。即本有法。若據下文。双含 <lb ed="X" n="0403c24"/><lb ed="R072" n="0073b15"/>二義。一是体本法。即一体摩诃衍法。常恒不变。不 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0404a" n="0404a"/> <lb ed="X" n="0404a01"/><lb ed="R072" n="0073b16"/>假修成。属真如门。</p><p xml:id="pX45p0404a0108" cb:place="inline">二是自本法。即自体自相自用 <lb ed="X" n="0404a02"/><lb ed="R072" n="0073b17"/>摩诃衍法。迷觉觉迷。悉由熏习。属阿赖耶。由诸众 <lb ed="X" n="0404a03"/><lb ed="R072" n="0073b18"/>生。既不知真如为淸净觉。又不知黎耶为迷悟关。 <lb ed="X" n="0404a04"/><lb ed="R072" n="0074a01"/>妄起邪执别生异端。故论主先标有法二字为宗 <lb ed="X" n="0404a05"/><lb ed="R072" n="0074a02"/>本。次将有法于立義分中总立量云。众生心是有 <lb ed="X" n="0404a06"/><lb ed="R072" n="0074a03"/>法。显示摩诃衍義是宗。因云。真如生灭互相摄故。 <lb ed="X" n="0404a07"/><lb ed="R072" n="0074a04"/>同喩如金莊严具。又于真如门别立量云。真如是 <lb ed="X" n="0404a08"/><lb ed="R072" n="0074a05"/>有法。即是一法界大总相法门体是宗。因云。不生 <lb ed="X" n="0404a09"/><lb ed="R072" n="0074a06"/>不灭故。同喩如虚空。又于生灭门别立量云。阿黎 <lb ed="X" n="0404a10"/><lb ed="R072" n="0074a07"/>耶识是有法。不生不灭与生灭和合是宗。因云非 <lb ed="X" n="0404a11"/><lb ed="R072" n="0074a08"/>一非异故。同喩如微尘瓦器。立此总别三比量为 <lb ed="X" n="0404a12"/><lb ed="R072" n="0074a09"/>一论之纲。要人先向<anchor xml:id="nkr_note_add_0404a1201" n="0404a1201"/><anchor xml:id="beg0404a1201" n="0404a1201"/>己<anchor xml:id="end0404a1201"/>躬下顿悟真如。次于生灭 <lb ed="X" n="0404a13"/><lb ed="R072" n="0074a10"/>门中渐修渐证故。摩诃衍。此翻大乘。以是二门。皆 <lb ed="X" n="0404a14"/><lb ed="R072" n="0074a11"/>是大根器人所修法故。信者。即五根之一也。信有 <lb ed="X" n="0404a15"/><lb ed="R072" n="0074a12"/>三种。一信实有。谓于诸法实事理中。深信忍故。二 <lb ed="X" n="0404a16"/><lb ed="R072" n="0074a13"/>信有德。谓于三宝真净德中。深信乐故。三信有能。 <lb ed="X" n="0404a17"/><lb ed="R072" n="0074a14"/>谓于一切世出世善法。深信有力。能得能成。起希 <lb ed="X" n="0404a18"/><lb ed="R072" n="0074a15"/>望故。有此信根。方能得入。</p><p xml:id="pX45p0404a1811" cb:place="inline">昔严阳尊者问赵州云。 <lb ed="X" n="0404a19"/><lb ed="R072" n="0074a16"/>一物不将来时如何。州云。放下著。阳曰。一物不将 <lb ed="X" n="0404a20"/><lb ed="R072" n="0074a17"/>来。放下个甚么。州云。恁么则担取去。阳大悟。此从 <lb ed="X" n="0404a21"/><lb ed="R072" n="0074a18"/>真如有法上起信根者。</p><p xml:id="pX45p0404a2110" cb:place="inline">罗山问巖头云。起灭不停 <lb ed="X" n="0404a22"/><lb ed="R072" n="0074b01"/>时如何。头曰。咄。是谁起灭。罗山大悟。此从黎耶有 <lb ed="X" n="0404a23"/><lb ed="R072" n="0074b02"/>法上起信根者。</p><p xml:id="pX45p0404a2307" cb:place="inline">故宗镜云。<persName>佛</persName>祖正宗。则真唯识。纔 <lb ed="X" n="0404a24"/><lb ed="R072" n="0074b03"/>有信处。皆可为人。如花严经以信为手。如人有手。 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0404b" n="0404b"/> <lb ed="X" n="0404b01"/><lb ed="R072" n="0074b04"/>至于宝所。随意採取。若当无手。空无所获。如是入 <lb ed="X" n="0404b02"/><lb ed="R072" n="0074b05"/><persName>佛</persName>法者。有信心手。随意採取道法之宝。若无信心。 <lb ed="X" n="0404b03"/><lb ed="R072" n="0074b06"/>空无所得。有此利益。故造此论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0404b04"/><lb ed="R072" n="0074b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0404b0401">说有五分。云何为五。一者因缘分<note place="interlinear">因同</note>。二者立義分<note place="interlinear">略标大義</note>。三者 <lb ed="X" n="0404b05"/><lb ed="R072" n="0074b08"/>解释分<note place="interlinear">廣释令人生解</note>。四者修行信心分<note place="interlinear">依解起行</note>。五者劝修利益分<note place="interlinear">辩法不修如贫人数他宝故劝</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0404b06"/><lb ed="R072" n="0074b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0404b0601">因缘分。出造论之所由。立義分。立此论之大義。解 <lb ed="X" n="0404b07"/><lb ed="R072" n="0074b10"/>释分。析立義之隐微。修行信心分。为信未满者。修 <lb ed="X" n="0404b08"/><lb ed="R072" n="0074b11"/>习信心故。劝修利益分。劝人进修必获利益故。</p><p xml:id="pX45p0404b0819" cb:place="inline">若 <lb ed="X" n="0404b09"/><lb ed="R072" n="0074b12"/>当例经之三分。初一是序分。次三是正宗分。後一 <lb ed="X" n="0404b10"/><lb ed="R072" n="0074b13"/>是流通分也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0404b11"/><lb ed="R072" n="0074b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0404b1101"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0404001" n="0404001"/>初说因缘分。问曰。有何因缘而造此论。答曰。是因缘 <lb ed="X" n="0404b12"/><lb ed="R072" n="0074b15"/>有八种。云何为八。一者<note place="interlinear">大事</note>因缘总相。所谓为令众生離 <lb ed="X" n="0404b13"/><lb ed="R072" n="0074b16"/>一切苦。得究竟乐。非求世间名利恭敬故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0404b14"/><lb ed="R072" n="0074b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0404b1401">造论因缘。有总有别。言总者。统言造论之所由。别 <lb ed="X" n="0404b15"/><lb ed="R072" n="0074b18"/>者。别显此论之所为。苦有三苦。八苦。及二死苦。乐 <lb ed="X" n="0404b16"/><lb ed="R072" n="0075a01"/>有人天。二乘。及寂灭乐。今言離一切苦。是離分段 <lb ed="X" n="0404b17"/><lb ed="R072" n="0075a02"/>变易二死苦也。今言得究竟乐。是得无上菩提及 <lb ed="X" n="0404b18"/><lb ed="R072" n="0075a03"/>大涅槃乐也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0404b19"/><lb ed="R072" n="0075a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0404b1901">二者为欲解释<persName>如来</persName>根本之義。令诸众生正解不谬 <lb ed="X" n="0404b20"/><lb ed="R072" n="0075a05"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0404b21"/><lb ed="R072" n="0075a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0404b2101">根本有二。一真如。是菩提涅槃根本。二无明。是三 <lb ed="X" n="0404b22"/><lb ed="R072" n="0075a07"/>细六粗根本。今但言<persName>如来</persName>根本者。欲人向无明根 <lb ed="X" n="0404b23"/><lb ed="R072" n="0075a08"/>本边入<persName>如来</persName>根本故。下文云。其旨趣者。无非離念 <lb ed="X" n="0404b24"/><lb ed="R072" n="0075a09"/>归于真如是也。正解。即勝解。于决定境。印持为性。 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0404c" n="0404c"/> <lb ed="X" n="0404c01"/><lb ed="R072" n="0075a10"/>不可引转为业。五别境之一也。有正信可起正解。 <lb ed="X" n="0404c02"/><lb ed="R072" n="0075a11"/>故前云正信。而此复言正解也。有此正解。则见理 <lb ed="X" n="0404c03"/><lb ed="R072" n="0075a12"/>不谬。亦能正人之谬。故此当下文显示正義。对治 <lb ed="X" n="0404c04"/><lb ed="R072" n="0075a13"/>邪执也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0404c05"/><lb ed="R072" n="0075a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0404c0501">三者为令善根成熟众生。于摩诃衍法。堪任不退信 <lb ed="X" n="0404c06"/><lb ed="R072" n="0075a15"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0404c07"/><lb ed="R072" n="0075a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0404c0701">成熟者。谓熟处<anchor xml:id="nkr_note_add_0404c0701" n="0404c0701"/><anchor xml:id="beg0404c0701" n="0404c0701"/>已<anchor xml:id="end0404c0701"/>生。生处<anchor xml:id="nkr_note_add_0404c0702" n="0404c0702"/><anchor xml:id="beg0404c0702" n="0404c0702"/>已<anchor xml:id="end0404c0702"/>熟。堪任者。谓担当此 <lb ed="X" n="0404c08"/><lb ed="R072" n="0075a17"/>事。永无退失。故下文云。所谓依不定聚众生。有熏 <lb ed="X" n="0404c09"/><lb ed="R072" n="0075a18"/>习善根力故。信业果报。能起十善。厌生死苦。欲求 <lb ed="X" n="0404c10"/><lb ed="R072" n="0075b01"/>无上菩提。修行信心。经一万劫。信心成就。入正定 <lb ed="X" n="0404c11"/><lb ed="R072" n="0075b02"/>聚。毕竟不退。即住<persName>如来</persName>种中。名信成就。此当分别 <lb ed="X" n="0404c12"/><lb ed="R072" n="0075b03"/>发趣道相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0404c13"/><lb ed="R072" n="0075b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0404c1301">四者为令善根微少众生。修习信心故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0404c14"/><lb ed="R072" n="0075b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0404c1401">信心虽发。而现惑未除。心志不定。日用寻常为惑 <lb ed="X" n="0404c15"/><lb ed="R072" n="0075b06"/>所转。未能纯一。故云善根微少。信未满足。未能担 <lb ed="X" n="0404c16"/><lb ed="R072" n="0075b07"/>荷大法。故令修习信心。下文云。若有众生善根微 <lb ed="X" n="0404c17"/><lb ed="R072" n="0075b08"/>少。久远<anchor xml:id="nkr_note_add_0404c1701" n="0404c1701"/><anchor xml:id="beg0404c1701" n="0404c1701"/>已<anchor xml:id="end0404c1701"/>来。烦恼深厚。虽値于<persName>佛</persName>。或起人天二乘 <lb ed="X" n="0404c18"/><lb ed="R072" n="0075b09"/>种子。设求大乘。根则不定。遇恶因缘。即便退失。堕 <lb ed="X" n="0404c19"/><lb ed="R072" n="0075b10"/>二乘地。故说修行信心分。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0404c20"/><lb ed="R072" n="0075b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0404c2001">五者为示方便。消恶业障。善护其心。远離痴慢。出邪 <lb ed="X" n="0404c21"/><lb ed="R072" n="0075b12"/>网故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0404c22"/><lb ed="R072" n="0075b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0404c2201">虽发信心。而为恶业所障。魔鬼所侵。若不能守护 <lb ed="X" n="0404c23"/><lb ed="R072" n="0075b14"/>即受群邪。未得谓得。自生痴慢。故示方便。令护持 <lb ed="X" n="0404c24"/><lb ed="R072" n="0075b15"/>信心不退失故。故下文云。若人虽修行信心。以有 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0405a" n="0405a"/> <lb ed="X" n="0405a01"/><lb ed="R072" n="0075b16"/>重障。或为魔鬼病苦所恼。或为世务牵缠。应当勇 <lb ed="X" n="0405a02"/><lb ed="R072" n="0075b17"/>猛精进。礼<persName>佛</persName>。忏悔。劝请。随喜。迴向菩提。常不休息。 <lb ed="X" n="0405a03"/><lb ed="R072" n="0075b18"/>得免诸障。善根增长。故曰为示方便。善护其心。或 <lb ed="X" n="0405a04"/><lb ed="R072" n="0076a01"/>修三昧。为彼诸魔现形惑乱。当令观察。勿堕邪网。 <lb ed="X" n="0405a05"/><lb ed="R072" n="0076a02"/>故曰远離痴慢出邪网也。此当下品修。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0405a06"/><lb ed="R072" n="0076a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0405a0601">六者为示修习止观。对治凡夫二乘心过故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0405a07"/><lb ed="R072" n="0076a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0405a0701">信心虽发。若无止观对治。则堕凡夫及二乘地。故 <lb ed="X" n="0405a08"/><lb ed="R072" n="0076a05"/>令修习止观。下文云。若修止者。对治凡夫住著世 <lb ed="X" n="0405a09"/><lb ed="R072" n="0076a06"/>间。能捨二乘怯弱之见。若修观者。对治二乘不起 <lb ed="X" n="0405a10"/><lb ed="R072" n="0076a07"/>大悲狭劣心过。远離凡夫不修善根。此当中品修。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0405a11"/><lb ed="R072" n="0076a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0405a1101">七者为示专念<note place="interlinear">一心观<persName>佛</persName></note>方便<note place="interlinear">净土</note>。生于<persName>佛</persName>前。必定不退信心故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0405a12"/><lb ed="R072" n="0076a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0405a1201">此以专心念<persName>佛</persName>摄护信心。令不退失也。下文云。众 <lb ed="X" n="0405a13"/><lb ed="R072" n="0076a10"/>生初学是法。欲求正信。其心怯弱。自谓不能値<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0405a14"/><lb ed="R072" n="0076a11"/>亲承供养。惧谓信心难可成就。意欲退者。谓以念 <lb ed="X" n="0405a15"/><lb ed="R072" n="0076a12"/><persName>佛</persName>因缘。随顺得生他方<persName>佛</persName>土。以常摄护信心。终无 <lb ed="X" n="0405a16"/><lb ed="R072" n="0076a13"/>有退。此当上品修。</p><p xml:id="pX45p0405a1608" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0405a1601" n="0405a1601"/><anchor xml:id="beg0405a1601" n="0405a1601"/>已<anchor xml:id="end0405a1601"/>上三种。皆是修习信心方便。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0405a17"/><lb ed="R072" n="0076a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0405a1701">八者为示利益劝修行故。</p><p xml:id="pX45p0405a1711" cb:place="inline">有如是等因缘。所以造论。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0405a18"/><lb ed="R072" n="0076a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0405a1801">由劝修<g ref="#CB15081">策</g>发。成前诸行故。此当劝修利益分。</p><p xml:id="pX45p0405a1818" cb:place="inline">有如 <lb ed="X" n="0405a19"/><lb ed="R072" n="0076a16"/>下。结前八种为造论之由也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0405a20"/><lb ed="R072" n="0076a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0405a2001">门曰。修多罗中具有此法。何须褈说答曰。修多罗中 <lb ed="X" n="0405a21"/><lb ed="R072" n="0076a18"/>虽有此法。以众生根行不等。受解缘别<note place="interlinear">领纳于心生慧为解</note>。所谓<persName>如来</persName>在 <lb ed="X" n="0405a22"/><lb ed="R072" n="0076b01"/>世。众生利根<note place="interlinear">指菩萨言</note>。能说之人<note place="interlinear">指<persName>如来</persName></note>。色心业勝。圆音一演<note place="interlinear">指口业</note>。异类等 <lb ed="X" n="0405a23"/><lb ed="R072" n="0076b02"/>解。则不须论。若<persName>如来</persName>灭後。或有众生能以自力廣闻 <lb ed="X" n="0405a24"/><lb ed="R072" n="0076b03"/>而取解者。或有众生亦能以自力少闻而多解者。或 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0405b" n="0405b"/> <lb ed="X" n="0405b01"/><lb ed="R072" n="0076b04"/>有众生无自心力。因<note place="interlinear">览教</note>于廣论而得解者。自有众生复 <lb ed="X" n="0405b02"/><lb ed="R072" n="0076b05"/>以廣论文多为烦。心乐总持。少文<note place="interlinear">文约</note>而摄多義能取解 <lb ed="X" n="0405b03"/><lb ed="R072" n="0076b06"/>者。如是此论<note place="interlinear">指起信论</note>。为欲总摄<persName>如来</persName>廣大深法无边義故。应 <lb ed="X" n="0405b04"/><lb ed="R072" n="0076b07"/>说此论。<anchor xml:id="nkr_note_add_0405b0401" n="0405b0401"/><anchor xml:id="beg0405b0401" n="0405b0401"/>已<anchor xml:id="end0405b0401"/>说因缘分。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0405b05"/><lb ed="R072" n="0076b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0405b0501">此设难通妨也。难曰。如上所说八种因缘。<persName>如来</persName>契 <lb ed="X" n="0405b06"/><lb ed="R072" n="0076b09"/>经。皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0405b0601" n="0405b0601"/><anchor xml:id="beg0405b0601" n="0405b0601"/>已<anchor xml:id="end0405b0601"/>道过。何故复造斯论。答。由诸众生根器心 <lb ed="X" n="0405b07"/><lb ed="R072" n="0076b10"/>行。利钝不同。故领受解会。或经或论。其缘亦别。若 <lb ed="X" n="0405b08"/><lb ed="R072" n="0076b11"/><persName>如来</persName>在世。师勝资强。故圆音一演。即异类众生。一 <lb ed="X" n="0405b09"/><lb ed="R072" n="0076b12"/>触耳根。随機解悟。当尔之时。既有契经。又何须论。 <lb ed="X" n="0405b10"/><lb ed="R072" n="0076b13"/>若夫<persName>如来</persName>灭後。说者既无圆音。听者不能等解。若 <lb ed="X" n="0405b11"/><lb ed="R072" n="0076b14"/>此契经。不立大義。不加详释。恐中下之機。终无解 <lb ed="X" n="0405b12"/><lb ed="R072" n="0076b15"/>入。所以契经之後复有论文。是则经有经功。论有 <lb ed="X" n="0405b13"/><lb ed="R072" n="0076b16"/>论益。随时设教。各有所宜。非无谓也。言自力廣闻 <lb ed="X" n="0405b14"/><lb ed="R072" n="0076b17"/>而取解者。是自有识见。复乐廣寻经義。採取多闻。 <lb ed="X" n="0405b15"/><lb ed="R072" n="0076b18"/>以资性识者。自力少闻而多解者。亦是自有心力。 <lb ed="X" n="0405b16"/><lb ed="R072" n="0077a01"/>欲略寻经義。即知其要者。无自心力因廣论得解 <lb ed="X" n="0405b17"/><lb ed="R072" n="0077a02"/>者。是水母元无眼。求食须赖虾者。复以廣论为繁。 <lb ed="X" n="0405b18"/><lb ed="R072" n="0077a03"/>乐总持者。是畏繁好简。欲得一而得一切者。如是 <lb ed="X" n="0405b19"/><lb ed="R072" n="0077a04"/>下。正显此论正为最後一等機设也。言廣大法者。 <lb ed="X" n="0405b20"/><lb ed="R072" n="0077a05"/>是暗指真如。深法者。是暗指黎耶。无边義者。是暗 <lb ed="X" n="0405b21"/><lb ed="R072" n="0077a06"/>指二门之義。下文云。一者法。二者義是也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0405b2101" n="0405b2101"/><anchor xml:id="beg0405b2101" n="0405b2101"/>已<anchor xml:id="end0405b2101"/>说因 <lb ed="X" n="0405b22"/><lb ed="R072" n="0077a07"/>缘分结也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0405b23"/><lb ed="R072" n="0077a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0405b2301"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0405001" n="0405001"/>次说立義分<note place="interlinear">大乘宗本</note>。摩诃衍者。总说有二种。云何为二。一者 <lb ed="X" n="0405b24"/><lb ed="R072" n="0077a09"/>法<note place="interlinear">本论体</note>。二者義<note place="interlinear">体相用</note>。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0405c" n="0405c"/> <lb ed="X" n="0405c01"/><lb ed="R072" n="0077a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0405c0101">此即将前有法以立摩诃衍義。法谓轨则。指一心 <lb ed="X" n="0405c02"/><lb ed="R072" n="0077a11"/>言。以一心为万形轨则故。義谓宗趣。指三大言。以 <lb ed="X" n="0405c03"/><lb ed="R072" n="0077a12"/>一心法具有三大为宗趣故。所谓能立门也。昔南 <lb ed="X" n="0405c04"/><lb ed="R072" n="0077a13"/>阳忠国师与紫璘供奉论義。奉曰。请师立義。某甲 <lb ed="X" n="0405c05"/><lb ed="R072" n="0077a14"/>破。师曰。立義竟。奉曰。是甚么義。师曰。果然不见。非 <lb ed="X" n="0405c06"/><lb ed="R072" n="0077a15"/>公境界。故知未开口时。立義<anchor xml:id="nkr_note_add_0405c0601" n="0405c0601"/><anchor xml:id="beg0405c0601" n="0405c0601"/>已<anchor xml:id="end0405c0601"/>竟。纔说有法。<anchor xml:id="nkr_note_add_0405c0602" n="0405c0602"/><anchor xml:id="beg0405c0602" n="0405c0602"/>已<anchor xml:id="end0405c0602"/>是 <lb ed="X" n="0405c07"/><lb ed="R072" n="0077a16"/>葛藤遍地。况复刀刀。只为婆心不觉多口。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0405c08"/><lb ed="R072" n="0077a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0405c0801">所言法者<note place="interlinear">不出于心</note>。谓众生心。是心则摄<note place="interlinear">真如随缘</note>一切世间<note place="interlinear">三细六粗</note>出世间<note place="interlinear">本如二觉</note>法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0405c09"/><lb ed="R072" n="0077a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0405c0901">法身流转于六道。名曰众生。故以众生心为有法 <lb ed="X" n="0405c10"/><lb ed="R072" n="0077b01"/>也。是心则摄一切世间出世间法者。此释心之所 <lb ed="X" n="0405c11"/><lb ed="R072" n="0077b02"/>以名法也。心之一字。是包真妄言。谓此心能总摄 <lb ed="X" n="0405c12"/><lb ed="R072" n="0077b03"/>一切真如门淸净法。又总摄一切生灭门中染汚 <lb ed="X" n="0405c13"/><lb ed="R072" n="0077b04"/>法。由包真包妄。故总摄二门。大经云。心如工画师。 <lb ed="X" n="0405c14"/><lb ed="R072" n="0077b05"/>画出诸形像。五蕴悉从生。无法而不造。古德云。百 <lb ed="X" n="0405c15"/><lb ed="R072" n="0077b06"/>千法门。同归方寸。河沙性德。总在心原。是故一心 <lb ed="X" n="0405c16"/><lb ed="R072" n="0077b07"/>能摄万法也。宗镜问云。诸<persName>佛</persName>方便教门。皆依众生 <lb ed="X" n="0405c17"/><lb ed="R072" n="0077b08"/>根起。根既不等。法乃尘沙。何故唯立一心以为宗 <lb ed="X" n="0405c18"/><lb ed="R072" n="0077b09"/>旨。答。此一心法。理事圆备。是大悲父。般若母。法宝 <lb ed="X" n="0405c19"/><lb ed="R072" n="0077b10"/>藏。万行原。以一切法界诸<persName>佛</persName>菩萨缘觉声闻。及一 <lb ed="X" n="0405c20"/><lb ed="R072" n="0077b11"/>切众生。皆同此心。诸<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0405c2001" n="0405c2001"/><anchor xml:id="beg0405c2001" n="0405c2001"/>已<anchor xml:id="end0405c2001"/>觉。众生不知。今为未知 <lb ed="X" n="0405c21"/><lb ed="R072" n="0077b12"/>者方便直指。以本具故。以应得故。是以若了自心。 <lb ed="X" n="0405c22"/><lb ed="R072" n="0077b13"/>顿成<persName>佛</persName>慧。可谓合百川为一水。抟众香为一丸。融 <lb ed="X" n="0405c23"/><lb ed="R072" n="0077b14"/>镮玔为一金。变酥酪为一味。故经云。若不了自心。 <lb ed="X" n="0405c24"/><lb ed="R072" n="0077b15"/>云何知<persName>佛</persName>慧。是以向外别求。从他妄学者。喩如钻 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0406a" n="0406a"/> <lb ed="X" n="0406a01"/><lb ed="R072" n="0077b16"/>冰觅火。压沙出油。欲求济用。徒劳功力。若能谛了 <lb ed="X" n="0406a02"/><lb ed="R072" n="0077b17"/>自心。不妄外求者。如从木出火。从麻出油。不壞正 <lb ed="X" n="0406a03"/><lb ed="R072" n="0077b18"/>因。速得成办。故立一心以为宗旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0406a04"/><lb ed="R072" n="0078a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0406a0401">依于此心。显示摩诃衍義。何以故。是心真如相。即示 <lb ed="X" n="0406a05"/><lb ed="R072" n="0078a02"/>摩诃衍体<note place="interlinear">当体大乘种</note>故。是心生灭因缘相。能示摩诃衍自体相 <lb ed="X" n="0406a06"/><lb ed="R072" n="0078a03"/>用故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0406a07"/><lb ed="R072" n="0078a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0406a0701">此明依一心法建立二种摩诃衍门也。难云。众生 <lb ed="X" n="0406a08"/><lb ed="R072" n="0078a05"/>心法。既包真妄。通染净。大乘是诸<persName>佛</persName>菩萨所乘真 <lb ed="X" n="0406a09"/><lb ed="R072" n="0078a06"/>净法。岂诸<persName>佛</persName>菩萨所乘者亦通染妄耶。答。大乘虽 <lb ed="X" n="0406a10"/><lb ed="R072" n="0078a07"/>是真净。要在众生妄染中显。以众生心法。具有染 <lb ed="X" n="0406a11"/><lb ed="R072" n="0078a08"/>净二分故。今立众生心中一分常恒不变者。名真 <lb ed="X" n="0406a12"/><lb ed="R072" n="0078a09"/>如相。此真如者。即是大乘淸净法体。又立众生心 <lb ed="X" n="0406a13"/><lb ed="R072" n="0078a10"/>中一分染净因缘熏习者。名生灭相。此生灭者。复 <lb ed="X" n="0406a14"/><lb ed="R072" n="0078a11"/>能显示自体。自相。自用故。故知大乘法本非妄染。 <lb ed="X" n="0406a15"/><lb ed="R072" n="0078a12"/>今随妄染熏习。故即妄染以显示也。问。何故真如 <lb ed="X" n="0406a16"/><lb ed="R072" n="0078a13"/>门中云即示。生灭门中云能示。答。言即示者。以真 <lb ed="X" n="0406a17"/><lb ed="R072" n="0078a14"/>如相全体即是大乘。若離真如。别无大乘之体。故 <lb ed="X" n="0406a18"/><lb ed="R072" n="0078a15"/>曰即示也。言能示者。谓此真如体中。具足无边相 <lb ed="X" n="0406a19"/><lb ed="R072" n="0078a16"/>用。此相用者。不離众生日用生灭。故即在此灭边。 <lb ed="X" n="0406a20"/><lb ed="R072" n="0078a17"/>复能显示真如自体相用。故云能示也。古德云。欲 <lb ed="X" n="0406a21"/><lb ed="R072" n="0078a18"/>识诸<persName>佛</persName>师。向无明心内荐取。欲识万物不凋性。向 <lb ed="X" n="0406a22"/><lb ed="R072" n="0078b01"/>万物迁变处荐取是也。问。何故依真如门所趣入 <lb ed="X" n="0406a23"/><lb ed="R072" n="0078b02"/>之摩诃衍法。唯立体名。依生灭门所趣入之摩诃 <lb ed="X" n="0406a24"/><lb ed="R072" n="0078b03"/>衍法。立自名。答。真如是泯相显性门。不与万法为 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0406b" n="0406b"/> <lb ed="X" n="0406b01"/><lb ed="R072" n="0078b04"/>侣。不与诸尘作对。由无他相。亦无自相。以自他不 <lb ed="X" n="0406b02"/><lb ed="R072" n="0078b05"/>立。故独示其体。他者。谓一切不善法。自者。谓一切 <lb ed="X" n="0406b03"/><lb ed="R072" n="0078b06"/>淸净法也。生灭是揽理成事门。其体全依真如。其 <lb ed="X" n="0406b04"/><lb ed="R072" n="0078b07"/>相用者。实由真如自体具足。但是为他染法所覆。 <lb ed="X" n="0406b05"/><lb ed="R072" n="0078b08"/>不能显示。然要破他。方能显自。故曰能示自体。自 <lb ed="X" n="0406b06"/><lb ed="R072" n="0078b09"/>相。自用也。立量可知。故大经云。唯心<persName>佛</persName>亦尔。唯<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0406b07"/><lb ed="R072" n="0078b10"/>众生然。心<persName>佛</persName>与众生。是三无差别。古德云。具足凡 <lb ed="X" n="0406b08"/><lb ed="R072" n="0078b11"/>夫法。凡夫不知。具足圣人法。圣人不会。凡夫若知。 <lb ed="X" n="0406b09"/><lb ed="R072" n="0078b12"/>即是圣人。圣人若会。即是凡夫。正此義也。问。一心 <lb ed="X" n="0406b10"/><lb ed="R072" n="0078b13"/>开真如生灭二门。有何所以。答。一心起大乘之信。 <lb ed="X" n="0406b11"/><lb ed="R072" n="0078b14"/>二门破邪见之执。约真如门。信妙理决定。约生灭 <lb ed="X" n="0406b12"/><lb ed="R072" n="0078b15"/>门。信业用不亡。可谓理事圆融。真俗无碍。</p><p xml:id="pX45p0406b1217" cb:place="inline">释摩诃 <lb ed="X" n="0406b13"/><lb ed="R072" n="0078b16"/>衍论云。心真如门有十种名。一者名为<persName>如来</persName>藏门。 <lb ed="X" n="0406b14"/><lb ed="R072" n="0078b17"/>无杂乱故。二者名为不二平等门。无差别故。三者 <lb ed="X" n="0406b15"/><lb ed="R072" n="0078b18"/>名为一道淸净门。无异岐故。四者名为不起不动 <lb ed="X" n="0406b16"/><lb ed="R072" n="0079a01"/>门。離作业故。五者名为无断无缚门。无治障故。六 <lb ed="X" n="0406b17"/><lb ed="R072" n="0079a02"/>者名为无去无来门。无上下故。七者名为出世间 <lb ed="X" n="0406b18"/><lb ed="R072" n="0079a03"/>门。无四相故。八者名为寂灭门。无向往故。九者名 <lb ed="X" n="0406b19"/><lb ed="R072" n="0079a04"/>为大总相门。无别相故。十者名为真如门。无虚伪 <lb ed="X" n="0406b20"/><lb ed="R072" n="0079a05"/>故。如是十名。总摄一切诸<persName>佛</persName>法藏平等義理法门 <lb ed="X" n="0406b21"/><lb ed="R072" n="0079a06"/>名字。生灭门有十种名。一者名为藏识门。摄持一 <lb ed="X" n="0406b22"/><lb ed="R072" n="0079a07"/>切染净法故。二者名为<persName>如来</persName>藏门。覆藏<persName>如来</persName>法身 <lb ed="X" n="0406b23"/><lb ed="R072" n="0079a08"/>故。三者名为多相多异门。染净之法过恒沙故。四 <lb ed="X" n="0406b24"/><lb ed="R072" n="0079a09"/>者名为起动门。相续作业故。五者名为有断有缚 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0406c" n="0406c"/> <lb ed="X" n="0406c01"/><lb ed="R072" n="0079a10"/>门。有治障故。六者名为有去有来门。有上下故。七 <lb ed="X" n="0406c02"/><lb ed="R072" n="0079a11"/>者名为世间门。四相俱转故。八者名为流转还灭 <lb ed="X" n="0406c03"/><lb ed="R072" n="0079a12"/>门。具足生死涅槃故。九者名为相待俱成门。无自 <lb ed="X" n="0406c04"/><lb ed="R072" n="0079a13"/>成法故。十者名为生灭门。表无常相故。如是十名。 <lb ed="X" n="0406c05"/><lb ed="R072" n="0079a14"/>总摄一切法藏种种差别法门名字。故知总立一 <lb ed="X" n="0406c06"/><lb ed="R072" n="0079a15"/>心。别含多義。真如门内。无自无他。生灭门中。有善 <lb ed="X" n="0406c07"/><lb ed="R072" n="0079a16"/>有恶。随缘开合虽异。约性一理无差。如上十门。義 <lb ed="X" n="0406c08"/><lb ed="R072" n="0079a17"/>味方足。又开则无量无边之義为宗。合则二门一 <lb ed="X" n="0406c09"/><lb ed="R072" n="0079a18"/>心之法为要。二门之義。容万義而不乱。无边之義。 <lb ed="X" n="0406c10"/><lb ed="R072" n="0079b01"/>同一心而混融。是以开合自在。立破无碍。开而不 <lb ed="X" n="0406c11"/><lb ed="R072" n="0079b02"/>繁。合而不狭。立而无得。破而无失。是为<name role="" type="person">马鸣</name>之妙 <lb ed="X" n="0406c12"/><lb ed="R072" n="0079b03"/>術。起信之宗体也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0406c13"/><lb ed="R072" n="0079b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0406c1301">所言義者。则有三种。云何为三一者体大<note place="interlinear">真如</note>。谓一切<note place="interlinear">凡夫圣人</note> <lb ed="X" n="0406c14"/><lb ed="R072" n="0079b05"/><note place="interlinear">诸</note>法。真如<note place="interlinear">全遍</note>平等。不增<anchor xml:id="nkr_note_add_0406c1401" n="0406c1401"/><anchor xml:id="beg0406c1401" n="0406c1401"/>减<anchor xml:id="end0406c1401"/>故。二者相<note place="interlinear">真如所现为相</note>大。谓<persName>如来</persName>藏。具足无 <lb ed="X" n="0406c15"/><lb ed="R072" n="0079b06"/>量性功德故。三者用大<note place="interlinear">根化身妙用不可思议故为用大</note>。能生一切世间<note place="interlinear">五戒人天善因</note>出世间<note place="interlinear">六度梵行成<persName>佛</persName>善因</note>善因 <lb ed="X" n="0406c16"/><lb ed="R072" n="0079b07"/>果故<note place="interlinear">以上显用字大意</note>。一切诸<persName>佛</persName>本所乘故。一切菩萨皆乘此法到如 <lb ed="X" n="0406c17"/><lb ed="R072" n="0079b08"/>来地故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0406c1701" n="0406c1701"/><anchor xml:id="beg0406c1701" n="0406c1701"/>已<anchor xml:id="end0406c1701"/>说立義分<note place="interlinear">文不可不立義观立義又不可不解释</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0406c18"/><lb ed="R072" n="0079b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0406c1801">此释摩诃衍義也。</p><p xml:id="pX45p0406c1808" cb:place="inline">言体大者。谓众生心体。与四圣 <lb ed="X" n="0406c19"/><lb ed="R072" n="0079b10"/>六凡。平等无二。名曰真如。此真如性。遍一切处。即 <lb ed="X" n="0406c20"/><lb ed="R072" n="0079b11"/>侷在众生黎耶窟中。其体未尝不大也。</p><p xml:id="pX45p0406c2016" cb:place="inline">相大者。谓 <lb ed="X" n="0406c21"/><lb ed="R072" n="0079b12"/>众生心。具有<persName>如来</persName>智慧德相。名<persName>如来</persName>藏。此藏不空。 <lb ed="X" n="0406c22"/><lb ed="R072" n="0079b13"/>具摄无量性德不少剩故。虽为无明业相所<g ref="#CB00832">覆</g>。其 <lb ed="X" n="0406c23"/><lb ed="R072" n="0079b14"/>相未尝不大也。</p><p xml:id="pX45p0406c2307" cb:place="inline">用大者。谓众生心具大作用。随其 <lb ed="X" n="0406c24"/><lb ed="R072" n="0079b15"/>作用。皆能出生世间出世间善因善果。故虽在生 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0407a" n="0407a"/> <lb ed="X" n="0407a01"/><lb ed="R072" n="0079b16"/>死业用。而用未尝不大也。</p><p xml:id="pX45p0407a0111" cb:place="inline">然二乘凡夫。具此大体。 <lb ed="X" n="0407a02"/><lb ed="R072" n="0079b17"/>背之而不知。有此大相。遗之而不顾。有此大用。弃 <lb ed="X" n="0407a03"/><lb ed="R072" n="0079b18"/>之而不用。</p><p xml:id="pX45p0407a0305" cb:place="inline">唯诸<persName>佛</persName>。乘此而坐道场。唯菩萨。乘此而 <lb ed="X" n="0407a04"/><lb ed="R072" n="0080a01"/>登觉岸。由此一心具是三義。故立一心之義名大 <lb ed="X" n="0407a05"/><lb ed="R072" n="0080a02"/>乘也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0407a06"/><lb ed="R072" n="0080a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0407a0601"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0407001" n="0407001"/>次说解释分。解释有三种。云何为三。一者显示正義<note place="interlinear">指上言義大乘法義</note>。 <lb ed="X" n="0407a07"/><lb ed="R072" n="0080a04"/>二者对治邪执。三者分别发趣道相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0407a08"/><lb ed="R072" n="0080a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0407a0801">前分略示其源。此分廣疏其派。故曰解释。</p><p xml:id="pX45p0407a0817" cb:place="inline">显示正 <lb ed="X" n="0407a09"/><lb ed="R072" n="0080a06"/>義者。是能立门。对治邪执者。是能破门。分别发趣 <lb ed="X" n="0407a10"/><lb ed="R072" n="0080a07"/>道相者。是进修门。既明邪正。不涉枝岐。方进修故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0407a11"/><lb ed="R072" n="0080a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0407a1101">显示正義者。依一心法。有二种门。云何为二。一者心 <lb ed="X" n="0407a12"/><lb ed="R072" n="0080a09"/>真如门。二者心生灭门。是二种门。皆各总摄一切法。 <lb ed="X" n="0407a13"/><lb ed="R072" n="0080a10"/>此義云何。以是二门。不相離故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0407a14"/><lb ed="R072" n="0080a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0407a1401">此总释立義分一心中真如生灭二种義也。</p><p xml:id="pX45p0407a1418" cb:place="inline">心真 <lb ed="X" n="0407a15"/><lb ed="R072" n="0080a12"/>如门者。谓本住性。非染非净。非生非灭。不动不转。 <lb ed="X" n="0407a16"/><lb ed="R072" n="0080a13"/>平等一味。性无差别。此以淸净觉地为根本。</p><p xml:id="pX45p0407a1618" cb:place="inline">心生 <lb ed="X" n="0407a17"/><lb ed="R072" n="0080a14"/>灭门者。谓熏习性。随熏转变。成于染净。染净虽成。 <lb ed="X" n="0407a18"/><lb ed="R072" n="0080a15"/>性恒不变。只由不动。能成染净。是故不动。亦在动 <lb ed="X" n="0407a19"/><lb ed="R072" n="0080a16"/>中。此以发业无明为根本。</p><p xml:id="pX45p0407a1911" cb:place="inline">问。此真妄二心。以何为 <lb ed="X" n="0407a20"/><lb ed="R072" n="0080a17"/>心。以何为体。以何为相。答。真如以灵知寂照为心。 <lb ed="X" n="0407a21"/><lb ed="R072" n="0080a18"/>不空无住为体。实相为相。妄心以六尘缘影为心。 <lb ed="X" n="0407a22"/><lb ed="R072" n="0080b01"/>无性为体。思虑为相。是二种门。皆各总摄一切法 <lb ed="X" n="0407a23"/><lb ed="R072" n="0080b02"/>者。谓真如门。摄一切世间出世间法。生灭门亦摄 <lb ed="X" n="0407a24"/><lb ed="R072" n="0080b03"/>一切世间出世间法。难云。真如是不变门。何故摄 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0407b" n="0407b"/> <lb ed="X" n="0407b01"/><lb ed="R072" n="0080b04"/>世间法。生灭是随缘门。何故亦摄出世间法。答。以 <lb ed="X" n="0407b02"/><lb ed="R072" n="0080b05"/>是二门不相離故。以真。有不变随缘義。妄。有体空 <lb ed="X" n="0407b03"/><lb ed="R072" n="0080b06"/>成事義。由真不变。故妄体空。为真如门。由真随缘。 <lb ed="X" n="0407b04"/><lb ed="R072" n="0080b07"/>故妄成事。为生灭门。以生灭即真如。故经说众生 <lb ed="X" n="0407b05"/><lb ed="R072" n="0080b08"/>本来涅槃常寂灭相。以真如即生灭。故经说法身 <lb ed="X" n="0407b06"/><lb ed="R072" n="0080b09"/>流转于六道名曰众生。既知一心具此二门。故于 <lb ed="X" n="0407b07"/><lb ed="R072" n="0080b10"/>此中具彰二相。问。真如生灭各摄诸法。未知摄義 <lb ed="X" n="0407b08"/><lb ed="R072" n="0080b11"/>为同为异。答。生灭门中名为赅摄。真如门中名为 <lb ed="X" n="0407b09"/><lb ed="R072" n="0080b12"/>融摄。赅摄故染净俱有。融摄故染净俱亡。俱亡故 <lb ed="X" n="0407b10"/><lb ed="R072" n="0080b13"/>一味不分。俱有故历然差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0407b11"/><lb ed="R072" n="0080b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0407b1101">心真如者。即是一法界大总相法门体。所谓心性<note place="interlinear">真如法体</note>不 <lb ed="X" n="0407b12"/><lb ed="R072" n="0080b15"/>生不灭。一切诸法。唯依妄念而有差别。若離心念。则 <lb ed="X" n="0407b13"/><lb ed="R072" n="0080b16"/>无一切境界之相。是故一切法。从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0407b1301" n="0407b1301"/><anchor xml:id="beg0407b1301" n="0407b1301"/>已<anchor xml:id="end0407b1301"/>来。離言说相。 <lb ed="X" n="0407b14"/><lb ed="R072" n="0080b17"/>離名字相。離心缘相。毕究平等。无有变异。不可破壞。 <lb ed="X" n="0407b15"/><lb ed="R072" n="0080b18"/>唯是一心。故名真如<note place="interlinear">依義立名</note>。以一切言说。假名无实。但随妄 <lb ed="X" n="0407b16"/><lb ed="R072" n="0081a01"/>念。不可得故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0407b17"/><lb ed="R072" n="0081a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0407b1701">此别释真如常恒不变门也。立量可知。言此真如 <lb ed="X" n="0407b18"/><lb ed="R072" n="0081a03"/>即是花严一法界大总相缘起法门体。此一法门。 <lb ed="X" n="0407b19"/><lb ed="R072" n="0081a04"/>擧体全是不生灭。亦擧体全作生灭。故禅原集云。 <lb ed="X" n="0407b20"/><lb ed="R072" n="0081a05"/>谓一切圣凡根本。悉是一法界心。性觉宝光。各各 <lb ed="X" n="0407b21"/><lb ed="R072" n="0081a06"/>圆满。本不名诸<persName>佛</persName>。亦不名众生。只以此心灵妙自 <lb ed="X" n="0407b22"/><lb ed="R072" n="0081a07"/>在。不守自性。随迷悟之缘。成圣凡之事。故曰真如。 <lb ed="X" n="0407b23"/><lb ed="R072" n="0081a08"/>楞严名为性一切心。圆觉名为大陀罗尼。是也。难 <lb ed="X" n="0407b24"/><lb ed="R072" n="0081a09"/>云。现见诸法。各各差别。何得却言是一法界。答。宗 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0407c" n="0407c"/> <lb ed="X" n="0407c01"/><lb ed="R072" n="0081a10"/>镜云。一切诸法。原是一法。实无二相。因生妄念。遂 <lb ed="X" n="0407c02"/><lb ed="R072" n="0081a11"/>见差别。且如现见靑白物时。物本自虚。不言我靑 <lb ed="X" n="0407c03"/><lb ed="R072" n="0081a12"/>我白。皆是眼识自性任运分别。与同时意识计度 <lb ed="X" n="0407c04"/><lb ed="R072" n="0081a13"/>分别为靑为白。以意辩为色。以言说为靑。皆是意 <lb ed="X" n="0407c05"/><lb ed="R072" n="0081a14"/>言自妄安置。且如六尘性钝。体不自立。名不自呼。 <lb ed="X" n="0407c06"/><lb ed="R072" n="0081a15"/>悉无自性。皆是意言。故曰。万法本闲。而人自闹。是 <lb ed="X" n="0407c07"/><lb ed="R072" n="0081a16"/>以有心起处。万境皆有。空心起处。万境皆空。空不 <lb ed="X" n="0407c08"/><lb ed="R072" n="0081a17"/>自空。因心故空。有不自有。因心故有。既非有非空。 <lb ed="X" n="0407c09"/><lb ed="R072" n="0081a18"/>则唯识唯心。若无于心。万法安寄。先德亦云。一切 <lb ed="X" n="0407c10"/><lb ed="R072" n="0081b01"/>诸法。本自不言色。亦不言空。亦不言是非垢净。但 <lb ed="X" n="0407c11"/><lb ed="R072" n="0081b02"/>人自虚妄计著。作种种解会。起若干知见。生若干 <lb ed="X" n="0407c12"/><lb ed="R072" n="0081b03"/>爱畏。若了诸法不自生。皆从自<anchor xml:id="nkr_note_add_0407c1201" n="0407c1201"/><anchor xml:id="beg0407c1201" n="0407c1201"/>己<anchor xml:id="end0407c1201"/>一念顚倒而有。 <lb ed="X" n="0407c13"/><lb ed="R072" n="0081b04"/>知心与境。本不相到。当处解脱。当处寂灭。当处道 <lb ed="X" n="0407c14"/><lb ed="R072" n="0081b05"/>场。故知一切法从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0407c1401" n="0407c1401"/><anchor xml:id="beg0407c1401" n="0407c1401"/>已<anchor xml:id="end0407c1401"/>来。下口不得。故離言说相。 <lb ed="X" n="0407c15"/><lb ed="R072" n="0081b06"/>安名不得。故離名字相。著意不得。故離心缘相。性 <lb ed="X" n="0407c16"/><lb ed="R072" n="0081b07"/>各满足。故毕竟平等。各住本位。故无有变异。本无 <lb ed="X" n="0407c17"/><lb ed="R072" n="0081b08"/>造作。故不可破壞。更无二法。故唯是一心。即此一 <lb ed="X" n="0407c18"/><lb ed="R072" n="0081b09"/>心。是一法界。故名真如。以一切法唯是意言。<anchor xml:id="nkr_note_add_0407c1801" n="0407c1801"/><anchor xml:id="beg0407c1801" n="0407c1801"/>但<anchor xml:id="end0407c1801"/>有 <lb ed="X" n="0407c19"/><lb ed="R072" n="0081b10"/>假名。都无实義。不可得故。故大珠云。世间一切生 <lb ed="X" n="0407c20"/><lb ed="R072" n="0081b11"/>灭法。无有一法不归如。宗镜问云。何谓真心。何谓 <lb ed="X" n="0407c21"/><lb ed="R072" n="0081b12"/>妄念。答。妄念者。从能所生。因分别起。发浮根之暂 <lb ed="X" n="0407c22"/><lb ed="R072" n="0081b13"/>用。成对境之妄知。若離前尘。此心无体。因境起照。 <lb ed="X" n="0407c23"/><lb ed="R072" n="0081b14"/>境灭照亡。随念生尘。念空尘谢。若将此影事而为 <lb ed="X" n="0407c24"/><lb ed="R072" n="0081b15"/><persName>佛</persName>事。既为虚妄之因。只成断灭之果。真心者。湛然 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0408a" n="0408a"/> <lb ed="X" n="0408a01"/><lb ed="R072" n="0081b16"/>寂照。不从境生。含虚任缘。未尝作意。明明不昧。了 <lb ed="X" n="0408a02"/><lb ed="R072" n="0081b17"/>了常知。舒之无踪。卷之无迹。如澄潭莹野。明镜悬 <lb ed="X" n="0408a03"/><lb ed="R072" n="0081b18"/>空。万象森罗。豁然虚鉴。不出不入。非有非无。斯则 <lb ed="X" n="0408a04"/><lb ed="R072" n="0082a01"/>千圣冥归。万灵交会。信之者彻大道之原。体之者 <lb ed="X" n="0408a05"/><lb ed="R072" n="0082a02"/>成常住之德。诸<persName>佛</persName>同证此心。名成正觉。亦名天真 <lb ed="X" n="0408a06"/><lb ed="R072" n="0082a03"/><persName>佛</persName>。法性<persName>佛</persName>。法身<persName>佛</persName>。如如<persName>佛</persName>。名虽种种。总是此心之 <lb ed="X" n="0408a07"/><lb ed="R072" n="0082a04"/>别号也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0408a08"/><lb ed="R072" n="0082a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0408a0801">言真如者亦无有相。谓言说之极。因言遣言。此真如 <lb ed="X" n="0408a09"/><lb ed="R072" n="0082a06"/>体。无有可遣<note place="interlinear">所遣者名相耳</note>。以一切法悉皆真故。亦无可立。以一切 <lb ed="X" n="0408a10"/><lb ed="R072" n="0082a07"/>法皆同如故。当知一切法。不可说<note place="interlinear">離言</note>。不可念<note place="interlinear">绝虑</note>。故名为真 <lb ed="X" n="0408a11"/><lb ed="R072" n="0082a08"/>如。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0408a12"/><lb ed="R072" n="0082a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0408a1201">难云。真心绝眹。理出有无。既曰真如。岂非堕名字 <lb ed="X" n="0408a13"/><lb ed="R072" n="0082a10"/>言说相乎。答。一心之门。微妙难究。知解罕穷。分别 <lb ed="X" n="0408a14"/><lb ed="R072" n="0082a11"/>不及。名为真如。不过藉言遣言。非谓真如实堕言 <lb ed="X" n="0408a15"/><lb ed="R072" n="0082a12"/>说名字相也。问。既一切言说皆可遣。而真如之名 <lb ed="X" n="0408a16"/><lb ed="R072" n="0082a13"/>独不可遣乎。答。然真如之名可遣。而真如之体实 <lb ed="X" n="0408a17"/><lb ed="R072" n="0082a14"/>不可遣。以一切法皆是一真。无馀剩故。问。既不可 <lb ed="X" n="0408a18"/><lb ed="R072" n="0082a15"/>遣。则真如之体定可立乎。答。亦不可立。以一切法 <lb ed="X" n="0408a19"/><lb ed="R072" n="0082a16"/>皆同一如。不欠少故。当知一切法。取不得。捨不得。 <lb ed="X" n="0408a20"/><lb ed="R072" n="0082a17"/>拟议不得。近傍不得。不可名目。强名真如。故玄沙 <lb ed="X" n="0408a21"/><lb ed="R072" n="0082a18"/>云。如如向上。没可安排。恰似<g ref="#CB08504">焰</g>炉。不藏蚊蚋。此理 <lb ed="X" n="0408a22"/><lb ed="R072" n="0082b01"/>本来平坦。何用刬除。道不强为。建立乖真。若到这 <lb ed="X" n="0408a23"/><lb ed="R072" n="0082b02"/>裡。纤毫不受。措意则差。便是千圣出头来。也安他 <lb ed="X" n="0408a24"/><lb ed="R072" n="0082b03"/>一字不得。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0408b" n="0408b"/> <lb ed="X" n="0408b01"/><lb ed="R072" n="0082b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0408b0101">问曰。若如是義者。诸众生等。云何随顺。而能得入。答 <lb ed="X" n="0408b02"/><lb ed="R072" n="0082b05"/>曰。若知一切法。虽说无有能说可说。虽念无有能念 <lb ed="X" n="0408b03"/><lb ed="R072" n="0082b06"/>可念。是名随顺。若離于念。名为得入。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0408b04"/><lb ed="R072" n="0082b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0408b0401">难曰。既真如法不落言诠。不堕思惟。诸众生等。如 <lb ed="X" n="0408b05"/><lb ed="R072" n="0082b08"/>何著力。方能随顺。如何用心。方能得入。答。若知一 <lb ed="X" n="0408b06"/><lb ed="R072" n="0082b09"/>切法。本不可说。不可念。则无处著力。亦无处用心。 <lb ed="X" n="0408b07"/><lb ed="R072" n="0082b10"/>若就日用开口动舌说一切法处。而反观能说法 <lb ed="X" n="0408b08"/><lb ed="R072" n="0082b11"/>者。本无一字可说。又就日用东攀西缘念一切法 <lb ed="X" n="0408b09"/><lb ed="R072" n="0082b12"/>处。而反观能念法者。本无一念可著。如此著力。如 <lb ed="X" n="0408b10"/><lb ed="R072" n="0082b13"/>此用心。则不随顺于物。而能随顺真如矣。然虽如 <lb ed="X" n="0408b11"/><lb ed="R072" n="0082b14"/>是。尙存窠臼。犹未忘缘。未能得入。以现前犹存少 <lb ed="X" n="0408b12"/><lb ed="R072" n="0082b15"/>物故。若工夫挨拶到无可用心处。一念缘起无生 <lb ed="X" n="0408b13"/><lb ed="R072" n="0082b16"/>时。便能得入。浑身住在真如门中矣。故宗镜云。若 <lb ed="X" n="0408b14"/><lb ed="R072" n="0082b17"/>入此门。则<persName>佛</persName>法皆平等显现。不用记一字。念尽一 <lb ed="X" n="0408b15"/><lb ed="R072" n="0082b18"/>切经。不用解一法。会尽无边義。不用说一字。常转 <lb ed="X" n="0408b16"/><lb ed="R072" n="0083a01"/>正法轮。不用擧一步。遍参法界友。何者。若记得。是 <lb ed="X" n="0408b17"/><lb ed="R072" n="0083a02"/>想边际。若解得。落意根中。若说得。是辩才门。若参 <lb ed="X" n="0408b18"/><lb ed="R072" n="0083a03"/>得。堕外道地。幷不中自<anchor xml:id="nkr_note_add_0408b1801" n="0408b1801"/><anchor xml:id="beg0408b1801" n="0408b1801"/>己<anchor xml:id="end0408b1801"/>地。此中不收。如手撮虚 <lb ed="X" n="0408b19"/><lb ed="R072" n="0083a04"/>空。徒劳心力。所以道。迎之不见其首。随之不见其 <lb ed="X" n="0408b20"/><lb ed="R072" n="0083a05"/>後。存之一一皆空。亡之处处咸有。第一不得于一 <lb ed="X" n="0408b21"/><lb ed="R072" n="0083a06"/>機一境上守文作解。实无定法<persName>如来</persName>可说。此法门 <lb ed="X" n="0408b22"/><lb ed="R072" n="0083a07"/>中不论此事。但知自心即休。不更思前虑後。</p><p xml:id="pX45p0408b2218" cb:place="inline">昔长 <lb ed="X" n="0408b23"/><lb ed="R072" n="0083a08"/>庆初参灵雲。问。如何是<persName>佛</persName>法大意。雲云。驴事未去。 <lb ed="X" n="0408b24"/><lb ed="R072" n="0083a09"/>马事到来。师如是参究二十年。坐破七个蒲团。不 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0408c" n="0408c"/> <lb ed="X" n="0408c01"/><lb ed="R072" n="0083a10"/>明此事。一日捲簾。忽然大悟。乃有颂曰。也大差也 <lb ed="X" n="0408c02"/><lb ed="R072" n="0083a11"/>大差。捲起簾来见天下。有人问我解何宗。拈起拂 <lb ed="X" n="0408c03"/><lb ed="R072" n="0083a12"/>子劈口打。如长庆七破蒲团时。便是随顺。捲簾时。 <lb ed="X" n="0408c04"/><lb ed="R072" n="0083a13"/>便是得入也。问云。入此门时。有何功德。答。真心自 <lb ed="X" n="0408c05"/><lb ed="R072" n="0083a14"/>体证入之时。非言所诠。湛如无际之虚空。莹若圆 <lb ed="X" n="0408c06"/><lb ed="R072" n="0083a15"/>明之净镜。毁赞不及。義理难追。以功德过患二门 <lb ed="X" n="0408c07"/><lb ed="R072" n="0083a16"/>绝对待故。故经云。心处无在。无在之心。唯是一心。 <lb ed="X" n="0408c08"/><lb ed="R072" n="0083a17"/>一心之体。本来寂灭。不可以有无处所穷其迹。不 <lb ed="X" n="0408c09"/><lb ed="R072" n="0083a18"/>可以识智诠量指其体。唯有入者。只在心知。如捣 <lb ed="X" n="0408c10"/><lb ed="R072" n="0083b01"/>万种香为丸。爇一尘而具足众气。似入大海水中 <lb ed="X" n="0408c11"/><lb ed="R072" n="0083b02"/>浴。掬微滴而<anchor xml:id="nkr_note_add_0408c1101" n="0408c1101"/><anchor xml:id="beg0408c1101" n="0408c1101"/>已<anchor xml:id="end0408c1101"/>用百川。执砾而尽成真金。揽草而 <lb ed="X" n="0408c12"/><lb ed="R072" n="0083b03"/>无非妙药。空器悉盈甘露之味。满室唯闻檐蔔之 <lb ed="X" n="0408c13"/><lb ed="R072" n="0083b04"/>香。众義同归。千途兢入。若论一心性起功德。无尽 <lb ed="X" n="0408c14"/><lb ed="R072" n="0083b05"/>无边。若以有量之心。赞无为之德。任尽神力。一毫 <lb ed="X" n="0408c15"/><lb ed="R072" n="0083b06"/>难述。以信入之人。悉皆现证。即凡即圣。感应非虚。 <lb ed="X" n="0408c16"/><lb ed="R072" n="0083b07"/>坚信不移。法空之虚声自息。明诚可验。灵润之野 <lb ed="X" n="0408c17"/><lb ed="R072" n="0083b08"/>焰俄消。岂假神通。心魔顿绝。匪<g ref="#CB15155">凭</g>他術。识火自消。 <lb ed="X" n="0408c18"/><lb ed="R072" n="0083b09"/>除不肖人。不明斯旨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0408c19"/><lb ed="R072" n="0083b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0408c1901">复次真如者。依言说分别有二种義。云何为二。一者 <lb ed="X" n="0408c20"/><lb ed="R072" n="0083b11"/>如实空。以能究竟显实故。二者如实不空。以有自体。 <lb ed="X" n="0408c21"/><lb ed="R072" n="0083b12"/>具足无漏性功德故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0408c22"/><lb ed="R072" n="0083b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0408c2201">此释立義分中真如相之相字。以空不空。是真如 <lb ed="X" n="0408c23"/><lb ed="R072" n="0083b14"/>之相故。言如实空者。以<persName>如来</persName>藏。空无妄染。不立一 <lb ed="X" n="0408c24"/><lb ed="R072" n="0083b15"/>法故。如实不空者。以<persName>如来</persName>藏。万德皆备。不捨一法 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0409a" n="0409a"/> <lb ed="X" n="0409a01"/><lb ed="R072" n="0083b16"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0409a02"/><lb ed="R072" n="0083b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0409a0201">所言空者。从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0409a0201" n="0409a0201"/><anchor xml:id="beg0409a0201" n="0409a0201"/>已<anchor xml:id="end0409a0201"/>来。一切染法不相应故。谓離一切 <lb ed="X" n="0409a03"/><lb ed="R072" n="0083b18"/>法差别之相。以无虚妄心念故。当知真如自性。非有 <lb ed="X" n="0409a04"/><lb ed="R072" n="0084a01"/>相。非无相。非非有相。非非无相。非有无俱相。非一相。 <lb ed="X" n="0409a05"/><lb ed="R072" n="0084a02"/>非异相。非非一相。非非异相。非一异俱相。乃至总说。 <lb ed="X" n="0409a06"/><lb ed="R072" n="0084a03"/>依一切众生以有妄心。念念分别。皆不相应。故说为 <lb ed="X" n="0409a07"/><lb ed="R072" n="0084a04"/>空。若離妄心。实无可空故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0409a08"/><lb ed="R072" n="0084a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0409a0801">此释真如空相也。一切染法不相应者。谓一切染 <lb ed="X" n="0409a09"/><lb ed="R072" n="0084a06"/>法不与真如相应。故曰空也。差别相。即有无一异 <lb ed="X" n="0409a10"/><lb ed="R072" n="0084a07"/>等言说相也。虚忘心。即分别相也。此二染法。即遍 <lb ed="X" n="0409a11"/><lb ed="R072" n="0084a08"/>计执也。谓真如虽在语言分别中。而真如实不与 <lb ed="X" n="0409a12"/><lb ed="R072" n="0084a09"/>语言分别相应。即语言分别。未尝染汚真如也。喩 <lb ed="X" n="0409a13"/><lb ed="R072" n="0084a10"/>如太淸。虽为雲雾点染。而太淸实不与雲雾相应。 <lb ed="X" n="0409a14"/><lb ed="R072" n="0084a11"/>即雲雾点染初未尝汚太淸也。当知真如是離念 <lb ed="X" n="0409a15"/><lb ed="R072" n="0084a12"/>境界。不可以有无思。不可以一异说。若定有有无。 <lb ed="X" n="0409a16"/><lb ed="R072" n="0084a13"/>遮彼有无。有俱非句。今有即无。何有非有。今无即 <lb ed="X" n="0409a17"/><lb ed="R072" n="0084a14"/>有。何有非无。故双非亦寂。若有无有二。可名俱有。 <lb ed="X" n="0409a18"/><lb ed="R072" n="0084a15"/>今有即无。则有外无无可与有俱。今无即有。则无 <lb ed="X" n="0409a19"/><lb ed="R072" n="0084a16"/>外无有可与无俱。故俱有亦不得立。故古德云。離 <lb ed="X" n="0409a20"/><lb ed="R072" n="0084a17"/>言说者。不可以言谈。離心缘者。不可以心度。实谓 <lb ed="X" n="0409a21"/><lb ed="R072" n="0084a18"/>心言路绝。唯证相应耳。且夫言说者。从觉观生。是 <lb ed="X" n="0409a22"/><lb ed="R072" n="0084b01"/>共相和合而起。分别者。因意识生。由计度比量而 <lb ed="X" n="0409a23"/><lb ed="R072" n="0084b02"/>起。以要言之。皆由不觉。名相随生。若无不觉之心。 <lb ed="X" n="0409a24"/><lb ed="R072" n="0084b03"/>一切诸法。悉无自相可说。故知说有。是增益谤。说 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0409b" n="0409b"/> <lb ed="X" n="0409b01"/><lb ed="R072" n="0084b04"/>无。是减损谤。说非有非无。是相违谤。说亦有亦无。 <lb ed="X" n="0409b02"/><lb ed="R072" n="0084b05"/>是戏论谤。有无既尔。一异亦然。四句既離。百非自 <lb ed="X" n="0409b03"/><lb ed="R072" n="0084b06"/>遣。古德云。般若如大火聚。四面不可入。又云。若有 <lb ed="X" n="0409b04"/><lb ed="R072" n="0084b07"/>一法。不名法身。若无一法。不名法身。若剩一法。不 <lb ed="X" n="0409b05"/><lb ed="R072" n="0084b08"/>名法身。若欠一法。不名法身。若于法法上求空。便 <lb ed="X" n="0409b06"/><lb ed="R072" n="0084b09"/>于门门中解脱。故曰𧉑𬟼虫。处处能缘。独不能缘 <lb ed="X" n="0409b07"/><lb ed="R072" n="0084b10"/>于火聚。众生心。处处能缘。独不能缘于般若。今对 <lb ed="X" n="0409b08"/><lb ed="R072" n="0084b11"/>妄染是无。故说为空。非離妄心外。实有可空也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0409b09"/><lb ed="R072" n="0084b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0409b0901">所言不空者。<anchor xml:id="nkr_note_add_0409b0901" n="0409b0901"/><anchor xml:id="beg0409b0901" n="0409b0901"/>已<anchor xml:id="end0409b0901"/>显法体空无妄故。即是真心常恒不 <lb ed="X" n="0409b10"/><lb ed="R072" n="0084b13"/>变。净法满足。则名不空。亦无有相可取。以離念境界。 <lb ed="X" n="0409b11"/><lb ed="R072" n="0084b14"/>唯证相应故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0409b12"/><lb ed="R072" n="0084b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0409b1201">此释真如不空相也。如本有檀德。今为悭贪。本有 <lb ed="X" n="0409b13"/><lb ed="R072" n="0084b16"/>尸德。今随五欲等。是以即妄之空。藏不空之万德。 <lb ed="X" n="0409b14"/><lb ed="R072" n="0084b17"/>由妄染既除。真心独露。净法满足。故曰不空。所谓 <lb ed="X" n="0409b15"/><lb ed="R072" n="0084b18"/>垢尽明现也。故经云。知妄本自真。见<persName>佛</persName>则淸净。先 <lb ed="X" n="0409b16"/><lb ed="R072" n="0085a01"/>德云。灵光独耀。迥脱根尘。体露真常。不拘文字。心 <lb ed="X" n="0409b17"/><lb ed="R072" n="0085a02"/>性无染。即是圆成。但離妄缘。即如如<persName>佛</persName>。问。上云真 <lb ed="X" n="0409b18"/><lb ed="R072" n="0085a03"/>如離相。一切皆空。若净法满足。亦应有相可取。何 <lb ed="X" n="0409b19"/><lb ed="R072" n="0085a04"/>得言離一切相。答。虽有净法。实无可取。以此净法。 <lb ed="X" n="0409b20"/><lb ed="R072" n="0085a05"/>是智色不空之性。是離念境界。唯亲证者始得相 <lb ed="X" n="0409b21"/><lb ed="R072" n="0085a06"/>应。向人吐露不得。岂分别心所可取哉。故先德云。 <lb ed="X" n="0409b22"/><lb ed="R072" n="0085a07"/><g ref="#CB15164">顾</g>此法是众生之本原。诸<persName>佛</persName>之所证。超一切理。離 <lb ed="X" n="0409b23"/><lb ed="R072" n="0085a08"/>一切相。不可以言语分别有无推求而得。但心心 <lb ed="X" n="0409b24"/><lb ed="R072" n="0085a09"/>相即。印印相契。便自证知。光明受用而<anchor xml:id="nkr_note_add_0409b2401" n="0409b2401"/><anchor xml:id="beg0409b2401" n="0409b2401"/>已<anchor xml:id="end0409b2401"/>。故宗镜 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0409c" n="0409c"/> <lb ed="X" n="0409c01"/><lb ed="R072" n="0085a10"/>云。如群盲眼开。分别照境。验其真体。终不摸其爪 <lb ed="X" n="0409c02"/><lb ed="R072" n="0085a11"/>牙。见乳正色。岂在谈其鹄雪。实见月人。终不观指。 <lb ed="X" n="0409c03"/><lb ed="R072" n="0085a12"/>亲到家者。自息问程。唯证相应。不俟言说。又云。<anchor xml:id="nkr_note_add_0409c0301" n="0409c0301"/><anchor xml:id="beg0409c0301" n="0409c0301"/>但<anchor xml:id="end0409c0301"/> <lb ed="X" n="0409c04"/><lb ed="R072" n="0085a13"/>了妄念无生。即是真如不动。此不动外。更无毫厘 <lb ed="X" n="0409c05"/><lb ed="R072" n="0085a14"/>法可得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0409c06"/><lb ed="R072" n="0085a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0409c0601">心生灭者。依<persName>如来</persName>藏。故有生灭心。所谓不生不灭与 <lb ed="X" n="0409c07"/><lb ed="R072" n="0085a16"/>生灭和合。非一非异。名为阿黎耶识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0409c08"/><lb ed="R072" n="0085a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0409c0801">此别释生灭随缘熏染门也。立量可知。依<persName>如来</persName>藏 <lb ed="X" n="0409c09"/><lb ed="R072" n="0085a18"/>故有生灭心者。正显生灭妄心。本无有体。是依不 <lb ed="X" n="0409c10"/><lb ed="R072" n="0085b01"/>生不灭<persName>如来</persName>藏性而起。故说生灭依<persName>如来</persName>藏。此即 <lb ed="X" n="0409c11"/><lb ed="R072" n="0085b02"/><persName>如来</persName>藏为可依。生灭为能依也。生灭心。即指最初 <lb ed="X" n="0409c12"/><lb ed="R072" n="0085b03"/>生相无明也。不生不灭。即真如也。良由<persName>如来</persName>藏性。 <lb ed="X" n="0409c13"/><lb ed="R072" n="0085b04"/>实本真净。<anchor xml:id="nkr_note_add_0409c1301" n="0409c1301"/><anchor xml:id="beg0409c1301" n="0409c1301"/>但<anchor xml:id="end0409c1301"/>为最初不觉。忽起动心。遂转此<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0409c14"/><lb ed="R072" n="0085b05"/>藏。名为识藏。更无别体。故楞伽云。<persName>如来</persName>藏为无始 <lb ed="X" n="0409c15"/><lb ed="R072" n="0085b06"/>虚伪恶习所熏。名为藏识是也。此阿黎耶识。即藏 <lb ed="X" n="0409c16"/><lb ed="R072" n="0085b07"/>识也。具三藏義。谓能藏。所藏。我爱执藏也。言能藏 <lb ed="X" n="0409c17"/><lb ed="R072" n="0085b08"/>者。是能持義。犹如库藏。能藏一切宝贝等物故。言 <lb ed="X" n="0409c18"/><lb ed="R072" n="0085b09"/>所藏者。是所依義。犹如库藏。是宝贝等物所依故。 <lb ed="X" n="0409c19"/><lb ed="R072" n="0085b10"/>执藏者。坚守不捨。犹如金银库藏为人坚守故。由 <lb ed="X" n="0409c20"/><lb ed="R072" n="0085b11"/>斯真妄。非一非异。和合一处。则真如不独。生灭有 <lb ed="X" n="0409c21"/><lb ed="R072" n="0085b12"/>依。故能不变随缘。随缘不变。可凡可圣。可智可愚。 <lb ed="X" n="0409c22"/><lb ed="R072" n="0085b13"/>为龙蛇混杂之鄕。作凡圣同居之地。迷者迷此。悟 <lb ed="X" n="0409c23"/><lb ed="R072" n="0085b14"/>者悟此。圣从此出。凡从此入。是知转愚成智。革凡 <lb ed="X" n="0409c24"/><lb ed="R072" n="0085b15"/>成圣。要在此门著力。打破此门。便能闯入真如门 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0410a" n="0410a"/> <lb ed="X" n="0410a01"/><lb ed="R072" n="0085b16"/>矣。问。既一心具有真如生灭二義。不相捨離。何故 <lb ed="X" n="0410a02"/><lb ed="R072" n="0085b17"/>真如门中不兼生灭。生灭门中必兼真如。答。此有 <lb ed="X" n="0410a03"/><lb ed="R072" n="0085b18"/>深義。余尝于此会得周易阴阳奇偶之義。今借此 <lb ed="X" n="0410a04"/><lb ed="R072" n="0086a01"/>发明。乾阳为奇。坤阴为偶。夫乾阳者。即真如光明 <lb ed="X" n="0410a05"/><lb ed="R072" n="0086a02"/>藏也。坤阴者。即无明也。然奇不藉偶而成奇。而偶 <lb ed="X" n="0410a06"/><lb ed="R072" n="0086a03"/>实藉奇而成偶。盖孤阳不生。及其随缘而与阴为 <lb ed="X" n="0410a07"/><lb ed="R072" n="0086a04"/>偶。则变化出而万物生矣。故乾卦内外三爻皆奇。 <lb ed="X" n="0410a08"/><lb ed="R072" n="0086a05"/>坤卦内外三爻皆偶也。此真如门如乾奇。此生灭 <lb ed="X" n="0410a09"/><lb ed="R072" n="0086a06"/>门如坤偶。盖真如不待生灭成真如。而生灭必待 <lb ed="X" n="0410a10"/><lb ed="R072" n="0086a07"/>真如成生灭。由真如本无生灭。一随缘与生灭为 <lb ed="X" n="0410a11"/><lb ed="R072" n="0086a08"/>偶。则三细六粗。变化百出。故在真如门。则独行无 <lb ed="X" n="0410a12"/><lb ed="R072" n="0086a09"/>侣。在生灭门。则真妄和合。故知此门为凡圣交错 <lb ed="X" n="0410a13"/><lb ed="R072" n="0086a10"/>之地。一入真如。尽成觉体矣。故楞伽云。<persName>如来</persName>藏者 <lb ed="X" n="0410a14"/><lb ed="R072" n="0086a11"/>名阿赖耶。而与无明七识共俱。如大海水。常无断 <lb ed="X" n="0410a15"/><lb ed="R072" n="0086a12"/>绝。又密严经云。<persName>如来</persName>淸净藏。世间阿赖耶。如金与 <lb ed="X" n="0410a16"/><lb ed="R072" n="0086a13"/>指镮。辗转无差别。此言赖耶体即<persName>如来</persName>藏。与妄染 <lb ed="X" n="0410a17"/><lb ed="R072" n="0086a14"/>合。名阿赖耶。更无别体。以真如不守自性。变识之 <lb ed="X" n="0410a18"/><lb ed="R072" n="0086a15"/>时。此八识体即是真如随缘之義。亦可众生迷故。 <lb ed="X" n="0410a19"/><lb ed="R072" n="0086a16"/>成阿赖耶。<persName>如来</persName>悟故。成<persName>如来</persName>藏。如金随工匠缘成 <lb ed="X" n="0410a20"/><lb ed="R072" n="0086a17"/>时。转作指镮。如指镮随炉火缘壞时。却复为金。成 <lb ed="X" n="0410a21"/><lb ed="R072" n="0086a18"/>壞辗转。但是一金。更无差则。问。此法性宗与法相 <lb ed="X" n="0410a22"/><lb ed="R072" n="0086b01"/>宗。如何辨别。答。法相多说事相。法性唯谈理性。如 <lb ed="X" n="0410a23"/><lb ed="R072" n="0086b02"/>法相宗。離八识无眼等诸识。若法性宗。離<persName>如来</persName>藏 <lb ed="X" n="0410a24"/><lb ed="R072" n="0086b03"/>无八识。又法性宗中。以第一義心。随缘成有。即为 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0410b" n="0410b"/> <lb ed="X" n="0410b01"/><lb ed="R072" n="0086b04"/>能作。所有心境。皆通所作。以不思议熏不思议变。 <lb ed="X" n="0410b02"/><lb ed="R072" n="0086b05"/>是现识因故。若法相宗。第一義心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0410b0201" n="0410b0201"/><anchor xml:id="beg0410b0201" n="0410b0201"/>但<anchor xml:id="end0410b0201"/>是所迷。非是 <lb ed="X" n="0410b03"/><lb ed="R072" n="0086b06"/>能作。有三能变。谓异熟思量。及了别境识。又云。法 <lb ed="X" n="0410b04"/><lb ed="R072" n="0086b07"/>相无体。是法性宗。法性有体。是法相宗。今此是约 <lb ed="X" n="0410b05"/><lb ed="R072" n="0086b08"/>法性圆教以明正量。若法相宗。一向说有真有妄。 <lb ed="X" n="0410b06"/><lb ed="R072" n="0086b09"/>若破相宗。一向说非真非妄。皆著一边。俱可思议。 <lb ed="X" n="0410b07"/><lb ed="R072" n="0086b10"/>今不染而染。则不变随缘。染而不染。则随缘不变。 <lb ed="X" n="0410b08"/><lb ed="R072" n="0086b11"/>斯乃不思议之宗趣。非情识之可知。然则分宗辩 <lb ed="X" n="0410b09"/><lb ed="R072" n="0086b12"/>相事则两分若性相相成。理归一義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0410b10"/><lb ed="R072" n="0086b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0410b1001">此识有二种義<note place="interlinear">真如有二一不变義二随缘義</note>。能摄一切法。生一切法。云何为二。一 <lb ed="X" n="0410b11"/><lb ed="R072" n="0086b14"/>者觉義。二者不觉義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0410b12"/><lb ed="R072" n="0086b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0410b1201">前立众生心为有法。通摄二门。此以阿黎耶识为 <lb ed="X" n="0410b13"/><lb ed="R072" n="0086b16"/>有法。别开觉不觉二義。若在觉義边。则生一切净 <lb ed="X" n="0410b14"/><lb ed="R072" n="0086b17"/>法。摄一切染法。若在不觉義边。则生一切染法。摄 <lb ed="X" n="0410b15"/><lb ed="R072" n="0086b18"/>一切净法。故曰摄一切法。生一切法也。此中觉即 <lb ed="X" n="0410b16"/><lb ed="R072" n="0087a01"/>是悟。不觉即是迷。以此门能成能壞故。成则顿成 <lb ed="X" n="0410b17"/><lb ed="R072" n="0087a02"/>天真之<persName>佛</persName>。壞则壞灭诸功德门。故永嘉云。是以禅 <lb ed="X" n="0410b18"/><lb ed="R072" n="0087a03"/>门了却心。顿入无生慈忍力。又曰。损法财。灭功德。 <lb ed="X" n="0410b19"/><lb ed="R072" n="0087a04"/>莫不由斯心意识。迷悟关头。正在此处。故分二義 <lb ed="X" n="0410b20"/><lb ed="R072" n="0087a05"/>也。昔有僧问雲庵禅师。如何是无明住地。即是诸 <lb ed="X" n="0410b21"/><lb ed="R072" n="0087a06"/><persName>佛</persName>不动智。适有童子扫地。庵唤云。童子。童子迴首。 <lb ed="X" n="0410b22"/><lb ed="R072" n="0087a07"/>庵云。此便是<persName>如来</persName>不动智。又问童子。如何是汝<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0410b23"/><lb ed="R072" n="0087a08"/>性。童子惘然。庵曰。此便是住地无明。故知或悟或 <lb ed="X" n="0410b24"/><lb ed="R072" n="0087a09"/>迷。不離当处。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0410c" n="0410c"/> <lb ed="X" n="0410c01"/><lb ed="R072" n="0087a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0410c0101">所言觉義者。谓心体離念。離念相者。等虚空界。无所 <lb ed="X" n="0410c02"/><lb ed="R072" n="0087a11"/>不遍。法界一相。即是<persName>如来</persName>平等法身<note place="interlinear">显出缠相</note>。依此法身。说名 <lb ed="X" n="0410c03"/><lb ed="R072" n="0087a12"/>本觉。何以故。本觉義者。对始觉義说。以始觉者即同 <lb ed="X" n="0410c04"/><lb ed="R072" n="0087a13"/>本觉。始觉義者。依本觉故而有不觉。依不觉故说有 <lb ed="X" n="0410c05"/><lb ed="R072" n="0087a14"/>始觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0410c06"/><lb ed="R072" n="0087a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0410c0601">此释觉義。以心体離念为觉。则知动念是迷。以離 <lb ed="X" n="0410c07"/><lb ed="R072" n="0087a16"/>念则遍。则知动念即隔。以離念为法界一相。则知 <lb ed="X" n="0410c08"/><lb ed="R072" n="0087a17"/>动念为十法界差别相。以離念为<persName>如来</persName>。则知动念 <lb ed="X" n="0410c09"/><lb ed="R072" n="0087a18"/>为众生。以離念为平等。则知动念为不平等。以離 <lb ed="X" n="0410c10"/><lb ed="R072" n="0087b01"/>念为法身。则知动念为业识身矣。是故一切众生 <lb ed="X" n="0410c11"/><lb ed="R072" n="0087b02"/>皆依妄念。故谓之迷。若了妄念无有根本。非内非 <lb ed="X" n="0410c12"/><lb ed="R072" n="0087b03"/>外亦非中间。三世推求。悉不可得。便是智体。由此 <lb ed="X" n="0410c13"/><lb ed="R072" n="0087b04"/>智体。便证<persName>如来</persName>平等法身。即此法身。即是众生本 <lb ed="X" n="0410c14"/><lb ed="R072" n="0087b05"/>来面目。亦名淸净觉地。亦名本觉。问。既曰本觉。原 <lb ed="X" n="0410c15"/><lb ed="R072" n="0087b06"/>是本有。即不觉时亦未曾失。何故必待亲见。始名 <lb ed="X" n="0410c16"/><lb ed="R072" n="0087b07"/>本觉。答。此虽本有。但一向为无明所覆。由不知故。 <lb ed="X" n="0410c17"/><lb ed="R072" n="0087b08"/>不名本觉。今以自觉圣智照破无明。识得此物本 <lb ed="X" n="0410c18"/><lb ed="R072" n="0087b09"/>来旧有。不是新成。故名本觉。此本觉義。是对始觉 <lb ed="X" n="0410c19"/><lb ed="R072" n="0087b10"/>言也。问。本觉理有。始觉修生。此二觉心。是同是异。 <lb ed="X" n="0410c20"/><lb ed="R072" n="0087b11"/>答。本觉始觉本非二物。由自觉智。照惑无本。即是 <lb ed="X" n="0410c21"/><lb ed="R072" n="0087b12"/>智体。照体无自。即是证如。非有智外如为智所证。 <lb ed="X" n="0410c22"/><lb ed="R072" n="0087b13"/>亦无如外智能证于如。是故本觉因始觉而得名。 <lb ed="X" n="0410c23"/><lb ed="R072" n="0087b14"/>始觉因本觉而立号。非有异也。故大经云。如因日 <lb ed="X" n="0410c24"/><lb ed="R072" n="0087b15"/>光照。还见于日轮。以<persName>佛</persName>智慧光。见<persName>佛</persName>所行道。以依 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0411a" n="0411a"/> <lb ed="X" n="0411a01"/><lb ed="R072" n="0087b16"/>本觉而有不觉。由不觉故。复以圣智照破不觉而 <lb ed="X" n="0411a02"/><lb ed="R072" n="0087b17"/>合本觉。故名始觉。故知始本合一。名究竟觉。不然。 <lb ed="X" n="0411a03"/><lb ed="R072" n="0087b18"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0411a0301" n="0411a0301"/><anchor xml:id="beg0411a0301" n="0411a0301"/>但<anchor xml:id="end0411a0301"/>名相似随分觉也。昔忠国师问紫璘供奉云。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0411a04"/><lb ed="R072" n="0088a01"/>是何義。答。是觉義。师曰。曾迷否。奉曰。不曾迷。师曰。 <lb ed="X" n="0411a05"/><lb ed="R072" n="0088a02"/>用觉作么。故知对迷说觉。若无迷亦无觉也。问。始 <lb ed="X" n="0411a06"/><lb ed="R072" n="0088a03"/>本二觉。摄何等法。答。本觉所摄。即大智慧光明義 <lb ed="X" n="0411a07"/><lb ed="R072" n="0088a04"/>等。始觉所摄。即三明八解乃至十力四无畏十八 <lb ed="X" n="0411a08"/><lb ed="R072" n="0088a05"/>不共法等。又云。净法之体属本觉。净法之用属始 <lb ed="X" n="0411a09"/><lb ed="R072" n="0088a06"/>觉。问。本觉与真如何别。答。本觉之名对始觉義说。 <lb ed="X" n="0411a10"/><lb ed="R072" n="0088a07"/>故在生灭门中收。非真如门。殆至染缘既尽。始本 <lb ed="X" n="0411a11"/><lb ed="R072" n="0088a08"/>不殊。平等绝言。即真如相矣。此中大意。明依本觉 <lb ed="X" n="0411a12"/><lb ed="R072" n="0088a09"/>而有不觉。因不觉故而成始觉。如因地而倒。因方 <lb ed="X" n="0411a13"/><lb ed="R072" n="0088a10"/>故迷。又因地而起。因方故悟。故直见者。如开藏取 <lb ed="X" n="0411a14"/><lb ed="R072" n="0088a11"/>宝。剖蚌得珠。光发襟怀。影含法界。如经颂云。如人 <lb ed="X" n="0411a15"/><lb ed="R072" n="0088a12"/>获宝藏。永離贫穷苦。菩萨得<persName>佛</persName>法。離垢心淸净。或 <lb ed="X" n="0411a16"/><lb ed="R072" n="0088a13"/>不悟者。自生障碍。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0411a17"/><lb ed="R072" n="0088a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0411a1701">又以觉心源故。名究竟觉。不觉心源故。非究竟觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0411a18"/><lb ed="R072" n="0088a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0411a1801">上以本始合一觉。此以究竟不究竟分二觉也。以 <lb ed="X" n="0411a19"/><lb ed="R072" n="0088a16"/>登峰造极。无可进步处。名究竟觉。以路途之乐。未 <lb ed="X" n="0411a20"/><lb ed="R072" n="0088a17"/>到家者。名相似随分。总名不究竟觉。心源。是指心 <lb ed="X" n="0411a21"/><lb ed="R072" n="0088a18"/>之初起说。即生相无明也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0411a22"/><lb ed="R072" n="0088b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0411a2201">此義云何。如凡夫人觉知前念起恶故。能止後念。令 <lb ed="X" n="0411a23"/><lb ed="R072" n="0088b02"/>其不起。虽复名觉。即是不觉故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0411a24"/><lb ed="R072" n="0088b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0411a2401">问。究竟不究竟。约人约法。其義云何。如凡下。初显 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0411b" n="0411b"/> <lb ed="X" n="0411b01"/><lb ed="R072" n="0088b04"/>断灭相无明。即起业相。是在信位。非究竟觉也。谓 <lb ed="X" n="0411b02"/><lb ed="R072" n="0088b05"/>未入初信<anchor xml:id="nkr_note_add_0411b0201" n="0411b0201"/><anchor xml:id="beg0411b0201" n="0411b0201"/>已<anchor xml:id="end0411b0201"/>前。不信真如是安身立命处。不信三 <lb ed="X" n="0411b03"/><lb ed="R072" n="0088b06"/>宝是皈依处。不知恶因。不识恶果。廣造恶业。今既 <lb ed="X" n="0411b04"/><lb ed="R072" n="0088b07"/>创发信心。觉知前念所造恶业。定招果报。遂修十 <lb ed="X" n="0411b05"/><lb ed="R072" n="0088b08"/>善。能止後来恶念更不续生。此当灭六粗中起业 <lb ed="X" n="0411b06"/><lb ed="R072" n="0088b09"/>相也。然但止後来恶念不生。未能止其不著善相。 <lb ed="X" n="0411b07"/><lb ed="R072" n="0088b10"/>故虽名觉。犹然与不觉同。以未能伏惑故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0411b08"/><lb ed="R072" n="0088b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0411b0801">如二乘观智。初发意菩萨等。觉于念异。念无异相。以 <lb ed="X" n="0411b09"/><lb ed="R072" n="0088b12"/>捨粗分别执著相故。名相似觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0411b10"/><lb ed="R072" n="0088b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0411b1001">二。显断异相无明。是相似觉。非究竟觉也。二乘观 <lb ed="X" n="0411b11"/><lb ed="R072" n="0088b14"/>智。即人空观也。初发意。即三贤位。此位菩萨虽未 <lb ed="X" n="0411b12"/><lb ed="R072" n="0088b15"/>同二乘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0411001" n="0411001"/>遍证人空。然于人空实得自在。故与二乘 <lb ed="X" n="0411b13"/><lb ed="R072" n="0088b16"/>同论也。异相无明。即六粗中执取相计名字相也。 <lb ed="X" n="0411b14"/><lb ed="R072" n="0088b17"/>谓此无明。迷前染净违顺二境。更起六识人我见 <lb ed="X" n="0411b15"/><lb ed="R072" n="0088b18"/>爱。执种种差别名。计种种差别相。故名异相。今此 <lb ed="X" n="0411b16"/><lb ed="R072" n="0089a01"/>菩萨。既觉种种异名异相。皆因妄念而有差别。故 <lb ed="X" n="0411b17"/><lb ed="R072" n="0089a02"/>捨此异念。而令此念不作异相也。以伏分别我法 <lb ed="X" n="0411b18"/><lb ed="R072" n="0089a03"/>二执。空名義自性差别。能捨分别事识现行。故曰 <lb ed="X" n="0411b19"/><lb ed="R072" n="0089a04"/>粗。然现行虽伏。种子犹在。依稀彷彿。见道不真。正 <lb ed="X" n="0411b20"/><lb ed="R072" n="0089a05"/>如梦中将觉未觉。<g ref="#CB15167">朦</g><g ref="#CB15167">朦</g>胧胧。名相似觉。故唯识云。 <lb ed="X" n="0411b21"/><lb ed="R072" n="0089a06"/>现前立少物。为是唯识性。以有所得故。非真住唯 <lb ed="X" n="0411b22"/><lb ed="R072" n="0089a07"/>识。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0411b23"/><lb ed="R072" n="0089a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0411b2301">如法身菩萨等。觉于念住。念无住相。以離分别粗念 <lb ed="X" n="0411b24"/><lb ed="R072" n="0089a09"/>相故。名随分觉。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0411c" n="0411c"/> <lb ed="X" n="0411c01"/><lb ed="R072" n="0089a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0411c0101">三。显断住相无明。是随分觉。亦非究竟觉也。住相 <lb ed="X" n="0411c02"/><lb ed="R072" n="0089a11"/>有四。由无明力。不觉动相。即是不动。转成能见。名 <lb ed="X" n="0411c03"/><lb ed="R072" n="0089a12"/>曰转相。由无明力。依前能见。不了无相。遂令境界 <lb ed="X" n="0411c04"/><lb ed="R072" n="0089a13"/>妄现。名现相。由无明力。迷前自心所现之境。妄起 <lb ed="X" n="0411c05"/><lb ed="R072" n="0089a14"/>分别染净之相。名智相。由无明力。不了前所分别 <lb ed="X" n="0411c06"/><lb ed="R072" n="0089a15"/>空无所有。复更起念相续不断。名相续相。此位菩 <lb ed="X" n="0411c07"/><lb ed="R072" n="0089a16"/>萨。次第觉知四种无明。执著妄法。故初地觉相续 <lb ed="X" n="0411c08"/><lb ed="R072" n="0089a17"/>相。二地至七地觉智相。八地觉现相。九地觉转相。 <lb ed="X" n="0411c09"/><lb ed="R072" n="0089a18"/>由常觉不住。故曰觉于念住。念无住相。前伏分别 <lb ed="X" n="0411c10"/><lb ed="R072" n="0089b01"/>现行。故曰捨。此断分别种子。故曰離也。以初地虽 <lb ed="X" n="0411c11"/><lb ed="R072" n="0089b02"/>断分别法执。证一分平等法身。尙有俱生法执。故 <lb ed="X" n="0411c12"/><lb ed="R072" n="0089b03"/>从二地乃至九地。随<anchor xml:id="nkr_note_add_0411c1201" n="0411c1201"/><anchor xml:id="beg0411c1201" n="0411c1201"/>己<anchor xml:id="end0411c1201"/>分量。分断分证。名随分觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0411c13"/><lb ed="R072" n="0089b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0411c1301">如菩萨地尽。满足方便。一念相应。觉心初起。心无初 <lb ed="X" n="0411c14"/><lb ed="R072" n="0089b05"/>相。以远離微细念故。得见心性。心即常住。名究竟觉<note place="interlinear"><persName>佛</persName>果</note>。 <lb ed="X" n="0411c15"/><lb ed="R072" n="0089b06"/>是故修多罗说。若有众生能观无念者。则为向<persName>佛</persName>智 <lb ed="X" n="0411c16"/><lb ed="R072" n="0089b07"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0411c17"/><lb ed="R072" n="0089b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0411c1701">四。显断生相无明。名究竟觉也。由无明力。不觉心 <lb ed="X" n="0411c18"/><lb ed="R072" n="0089b09"/>起。转彼净心而有其念。故名生相。亦名业相。然此 <lb ed="X" n="0411c19"/><lb ed="R072" n="0089b10"/>业相。相见未分。甚深微细。唯<persName>佛</persName>能知。今此菩萨学 <lb ed="X" n="0411c20"/><lb ed="R072" n="0089b11"/>穷行满。无所事事。故将往昔求正觉心。至此一时 <lb ed="X" n="0411c21"/><lb ed="R072" n="0089b12"/>放下。名一念相应。始觉心初起处。以远離生相无 <lb ed="X" n="0411c22"/><lb ed="R072" n="0089b13"/>明。故得瞥见父母未生<anchor xml:id="nkr_note_add_0411c2201" n="0411c2201"/><anchor xml:id="beg0411c2201" n="0411c2201"/>已<anchor xml:id="end0411c2201"/>前面孔。如忘忽忆。如醉 <lb ed="X" n="0411c23"/><lb ed="R072" n="0089b14"/>忽醍。名曰见性成<persName>佛</persName>。即证<persName>佛</persName>地无生法忍。却将去 <lb ed="X" n="0411c24"/><lb ed="R072" n="0089b15"/>後来先作主公者。转成常住真心。名究竟觉。故经 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0412a" n="0412a"/> <lb ed="X" n="0412a01"/><lb ed="R072" n="0089b16"/>云。菩萨知终不知始。<persName>如来</persName>始终皆知。始谓生相。终 <lb ed="X" n="0412a02"/><lb ed="R072" n="0089b17"/>谓馀相。是故下。结归无念。言众生虽未能離念。但 <lb ed="X" n="0412a03"/><lb ed="R072" n="0089b18"/>肯向日用中观察。无念者。是何等物。如此用心。此 <lb ed="X" n="0412a04"/><lb ed="R072" n="0090a01"/>人渐与<persName>佛</persName>智相近。去<persName>佛</persName>不远。即为向<persName>佛</persName>智矣。况亲 <lb ed="X" n="0412a05"/><lb ed="R072" n="0090a02"/>证无念者哉。故宗镜问云。<persName>佛</persName>称觉義。觉何等法。答。 <lb ed="X" n="0412a06"/><lb ed="R072" n="0090a03"/>无法之法。是名真法。无觉之觉。是名真觉。则妙性 <lb ed="X" n="0412a07"/><lb ed="R072" n="0090a04"/>无寄。天真朗然。花严经颂云。<persName>佛</persName>法不可觉。了此名 <lb ed="X" n="0412a08"/><lb ed="R072" n="0090a05"/>觉法。诸<persName>佛</persName>如是修。一法不可得。无字宝箧经云。尔 <lb ed="X" n="0412a09"/><lb ed="R072" n="0090a06"/>时勝思惟菩萨白<persName>佛</persName>言。何等一法是<persName>如来</persName>所觉。善 <lb ed="X" n="0412a10"/><lb ed="R072" n="0090a07"/>男子。无有一法<persName>如来</persName>所觉。善男子。于法无觉。是名 <lb ed="X" n="0412a11"/><lb ed="R072" n="0090a08"/>觉法。善男子。一切法不生。而<persName>如来</persName>证觉。一切法不 <lb ed="X" n="0412a12"/><lb ed="R072" n="0090a09"/>灭。而<persName>如来</persName>证觉。是以若不见一法。则常见诸<persName>佛</persName>。千 <lb ed="X" n="0412a13"/><lb ed="R072" n="0090a10"/>里同风。若见一法。即不见诸<persName>佛</persName>。对面胡越。故知背 <lb ed="X" n="0412a14"/><lb ed="R072" n="0090a11"/>心合境。顿起尘劳。背境合心。圆照法界矣。问。花严 <lb ed="X" n="0412a15"/><lb ed="R072" n="0090a12"/>经云。初发心时。便成正觉。则一念相应在发心时。 <lb ed="X" n="0412a16"/><lb ed="R072" n="0090a13"/>何故此中却在最後。答言。最初者。犹如远行。始于 <lb ed="X" n="0412a17"/><lb ed="R072" n="0090a14"/>初步。然初步之後。非谓无後步也。此取最後者。如 <lb ed="X" n="0412a18"/><lb ed="R072" n="0090a15"/>远行以後步为到。以因果相即。同时相应故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0412a19"/><lb ed="R072" n="0090a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0412a1901">又心起者。无有初相可知。而言知初相者。即谓无念。 <lb ed="X" n="0412a20"/><lb ed="R072" n="0090a17"/>是故一切众生不名为觉。以从本来念念相续。未曾 <lb ed="X" n="0412a21"/><lb ed="R072" n="0090a18"/>離念。故说无始无明。若得无念者。则知心相生住异 <lb ed="X" n="0412a22"/><lb ed="R072" n="0090b01"/>灭。以无念等故。而实无有始觉之异。以四相俱时而 <lb ed="X" n="0412a23"/><lb ed="R072" n="0090b02"/>有。皆无自立。本来平等。同一觉故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0412a24"/><lb ed="R072" n="0090b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0412a2401">问。心念初起之时。正由不觉。实无初相可知。而言 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0412b" n="0412b"/> <lb ed="X" n="0412b01"/><lb ed="R072" n="0090b04"/>知初相者何也。答。即谓无念。由无念故。即知前念 <lb ed="X" n="0412b02"/><lb ed="R072" n="0090b05"/>是生相也。若以有念观生相。则生相褈褈。又乌能 <lb ed="X" n="0412b03"/><lb ed="R072" n="0090b06"/>知。必无念而後知初相也。正如翳人。见空中花。必 <lb ed="X" n="0412b04"/><lb ed="R072" n="0090b07"/>无翳人。方见空中花不有也。故自十信以至菩萨 <lb ed="X" n="0412b05"/><lb ed="R072" n="0090b08"/>地尽。虽觉有相似随分之不同。然总堕众生数中。 <lb ed="X" n="0412b06"/><lb ed="R072" n="0090b09"/>皆名不觉。以未至離念境界。未出无明窟宅故。唯 <lb ed="X" n="0412b07"/><lb ed="R072" n="0090b10"/><persName>佛</persName>一人。方得无念。独证觉性。始得遍知一切众生。 <lb ed="X" n="0412b08"/><lb ed="R072" n="0090b11"/>皆在净觉心中乱起乱灭。正如野马尘埃狂花幻 <lb ed="X" n="0412b09"/><lb ed="R072" n="0090b12"/>影之在太虚乱起乱灭也。问。何故得无念者。方知 <lb ed="X" n="0412b10"/><lb ed="R072" n="0090b13"/>众生心指生灭。其馀不知。答。以得无念者。圆证真 <lb ed="X" n="0412b11"/><lb ed="R072" n="0090b14"/>如平等法界大总相法门体。故得一觉一切觉。问。 <lb ed="X" n="0412b12"/><lb ed="R072" n="0090b15"/>必无念时。始得遍知生住异灭。然则始觉。亦先觉 <lb ed="X" n="0412b13"/><lb ed="R072" n="0090b16"/>灭住异而後觉生相乎。答。虽始觉知生住异灭。实 <lb ed="X" n="0412b14"/><lb ed="R072" n="0090b17"/>非先知灭而後知生也。以四相之体。皆从本觉体 <lb ed="X" n="0412b15"/><lb ed="R072" n="0090b18"/>上一念不觉俱时而有。实无自体。即此四相。本来 <lb ed="X" n="0412b16"/><lb ed="R072" n="0091a01"/>平等同一觉性。故知迷则俱迷。觉则齐觉。非谓始 <lb ed="X" n="0412b17"/><lb ed="R072" n="0091a02"/>觉有先後也。故圆觉云。離幻即觉。亦无渐次。问。前 <lb ed="X" n="0412b18"/><lb ed="R072" n="0091a03"/>文言四相觉有先後。此言四相俱时齐觉者。何也。 <lb ed="X" n="0412b19"/><lb ed="R072" n="0091a04"/>答。四相流转。总一梦心。处梦之时。谓为先後。各各 <lb ed="X" n="0412b20"/><lb ed="R072" n="0091a05"/>随其智力浅深。分分知觉。至于大觉。则知梦中四 <lb ed="X" n="0412b21"/><lb ed="R072" n="0091a06"/>相。唯一净觉。无有体性可辩前後。故曰俱时而有。 <lb ed="X" n="0412b22"/><lb ed="R072" n="0091a07"/>皆无自立也。故摄论云。处梦谓经年。觉乃须臾顷。 <lb ed="X" n="0412b23"/><lb ed="R072" n="0091a08"/>故时虽无量。摄在一刹那。一刹那。即无念也。楞伽 <lb ed="X" n="0412b24"/><lb ed="R072" n="0091a09"/>云。一切法不生。我说刹那義。以刹那流转。必无自 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0412c" n="0412c"/> <lb ed="X" n="0412c01"/><lb ed="R072" n="0091a10"/>性。无自性。即是无生。若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0412001" n="0412001"/>非无生。即不流转。是故契 <lb ed="X" n="0412c02"/><lb ed="R072" n="0091a11"/>无生者。方见刹那也。净名云。不生不灭。是无常義。 <lb ed="X" n="0412c03"/><lb ed="R072" n="0091a12"/>楞伽云。七识不流转。不受苦乐。非涅槃因。<persName>如来</persName>藏 <lb ed="X" n="0412c04"/><lb ed="R072" n="0091a13"/>者。受苦乐与因俱。若生若灭。此皆发明真心随缘 <lb ed="X" n="0412c05"/><lb ed="R072" n="0091a14"/>造作诸法。别无体性。唯是真心。故知四相即是真 <lb ed="X" n="0412c06"/><lb ed="R072" n="0091a15"/>心。不觉全同本觉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0412c07"/><lb ed="R072" n="0091a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0412c0701">复次本觉随染分别生二种相。与彼本觉不相捨離。 <lb ed="X" n="0412c08"/><lb ed="R072" n="0091a17"/>云何为二。一者智净相。二者不思议业相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0412c09"/><lb ed="R072" n="0091a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0412c0901">此言因本觉而随不觉。因不觉而生始觉。因始觉 <lb ed="X" n="0412c10"/><lb ed="R072" n="0091b01"/>而发用也。本觉者。即本有淸净觉体也。染分别者。 <lb ed="X" n="0412c11"/><lb ed="R072" n="0091b02"/>即熏习染汚不觉也。随者。言本觉不变而能随染 <lb ed="X" n="0412c12"/><lb ed="R072" n="0091b03"/>缘也。生二种相者。谓断染成净。显出二相。非新生 <lb ed="X" n="0412c13"/><lb ed="R072" n="0091b04"/>也。不離本觉者。正显二相。在染在净。皆不離本觉 <lb ed="X" n="0412c14"/><lb ed="R072" n="0091b05"/>也。言智净相者。即始觉智随染还净之相也。言不 <lb ed="X" n="0412c15"/><lb ed="R072" n="0091b06"/>思议相者。是始觉智还净起用之相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0412c16"/><lb ed="R072" n="0091b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0412c1601">智净相者。谓依法力熏习。如实修行。满足方便故。破 <lb ed="X" n="0412c17"/><lb ed="R072" n="0091b08"/>和合识相。灭相续心相。显现法身智纯净故。此義云 <lb ed="X" n="0412c18"/><lb ed="R072" n="0091b09"/>何。以一切心识之相。皆是无明。无明之相。不離觉性。 <lb ed="X" n="0412c19"/><lb ed="R072" n="0091b10"/>非可壞。非不可壞。如大海水。因风波动。水相风相。不 <lb ed="X" n="0412c20"/><lb ed="R072" n="0091b11"/>相捨離。而水非动性。若风止灭。动相则灭。湿性不壞 <lb ed="X" n="0412c21"/><lb ed="R072" n="0091b12"/>故。如是众生自性淸净心。因无明风动。心与无明。俱 <lb ed="X" n="0412c22"/><lb ed="R072" n="0091b13"/>无形相。不相捨離。而心非动性。若无明灭。相续则灭。 <lb ed="X" n="0412c23"/><lb ed="R072" n="0091b14"/>智性不壞故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0412c24"/><lb ed="R072" n="0091b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0412c2401">依法力熏习者。谓藉真如内熏之力。及法界等流 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0413a" n="0413a"/> <lb ed="X" n="0413a01"/><lb ed="R072" n="0091b16"/>教法外熏之力。依此二种熏力。修习资粮位中加 <lb ed="X" n="0413a02"/><lb ed="R072" n="0091b17"/>行善根。至登地<anchor xml:id="nkr_note_add_0413a0201" n="0413a0201"/><anchor xml:id="beg0413a0201" n="0413a0201"/>已<anchor xml:id="end0413a0201"/>。证如实理。行如实行。以至十地 <lb ed="X" n="0413a03"/><lb ed="R072" n="0091b18"/>行中。方便满足。方得破除心识。净智现前也。和合 <lb ed="X" n="0413a04"/><lb ed="R072" n="0092a01"/>识。即黎耶也。以生灭与不生灭和合故。相续心即 <lb ed="X" n="0413a05"/><lb ed="R072" n="0092a02"/>微细意识名相续相故。摧碎之谓破。扫荡之谓灭。 <lb ed="X" n="0413a06"/><lb ed="R072" n="0092a03"/>此在金刚无间道时。用金刚智。破灭心识。则平等 <lb ed="X" n="0413a07"/><lb ed="R072" n="0092a04"/>法身。从兹发现。大圆镜智。亦得纯净矣。问。此智既 <lb ed="X" n="0413a08"/><lb ed="R072" n="0092a05"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0413a0801" n="0413a0801"/><anchor xml:id="beg0413a0801" n="0413a0801"/>已<anchor xml:id="end0413a0801"/>随染分别。若心识破灭。此智何故独存。答。凡是 <lb ed="X" n="0413a09"/><lb ed="R072" n="0092a06"/>心识。皆是无明。而无明相。不離觉性。则知无明实 <lb ed="X" n="0413a10"/><lb ed="R072" n="0092a07"/>性。即是<persName>佛</persName>性。故不可壞。以是心识属无明故。又非 <lb ed="X" n="0413a11"/><lb ed="R072" n="0092a08"/>不可壞。故涅槃经云。因灭无明。得涅槃灯。故知无 <lb ed="X" n="0413a12"/><lb ed="R072" n="0092a09"/>明虽灭。觉性不壞。如大下喩明。海水喩觉性。风喩 <lb ed="X" n="0413a13"/><lb ed="R072" n="0092a10"/>无明。波喩心识迁流无常。水相风相不相捨離。喩 <lb ed="X" n="0413a14"/><lb ed="R072" n="0092a11"/>觉性无明和合一处。俱时而转。以本觉心不自起 <lb ed="X" n="0413a15"/><lb ed="R072" n="0092a12"/>故。当资无明之力。方得生起。根本无明。不自转故。 <lb ed="X" n="0413a16"/><lb ed="R072" n="0092a13"/>要因真心之力。方得而转。如水不自作波。当因风 <lb ed="X" n="0413a17"/><lb ed="R072" n="0092a14"/>力。风不自现动相。要资水方现动相。故经云。烦恼 <lb ed="X" n="0413a18"/><lb ed="R072" n="0092a15"/>大海。有圆满<persName>如来</persName>宣说实相常住之理。本觉性体 <lb ed="X" n="0413a19"/><lb ed="R072" n="0092a16"/>有无明众生。起无量无边烦恼之波。风虽动而水 <lb ed="X" n="0413a20"/><lb ed="R072" n="0092a17"/>无动相者。喩无明动而觉性不动也。风灭则动相 <lb ed="X" n="0413a21"/><lb ed="R072" n="0092a18"/>灭。而湿性不壞者。喩无明灭而心识灭。智性不灭 <lb ed="X" n="0413a22"/><lb ed="R072" n="0092b01"/>也。昔有僧问大随云。劫火洞然。大千俱壞。未审这 <lb ed="X" n="0413a23"/><lb ed="R072" n="0092b02"/>个壞不壞。随曰。壞。僧曰。甚么则随他去也。师曰。随 <lb ed="X" n="0413a24"/><lb ed="R072" n="0092b03"/>他去。僧问龙济。劫火洞然。大千俱壞。未审这个壞 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0413b" n="0413b"/> <lb ed="X" n="0413b01"/><lb ed="R072" n="0092b04"/>不壞。师曰。不壞。僧云为甚么不壞。师云。为同大千。 <lb ed="X" n="0413b02"/><lb ed="R072" n="0092b05"/>亦是此意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0413b03"/><lb ed="R072" n="0092b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0413b0301">不思议业相者。以依智净相。能作一切勝妙境界。所 <lb ed="X" n="0413b04"/><lb ed="R072" n="0092b07"/>谓无量功德之相。常无断绝。随众生根。自然相应种 <lb ed="X" n="0413b05"/><lb ed="R072" n="0092b08"/>种而现。得利益故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0413b06"/><lb ed="R072" n="0092b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0413b0601">此言转智而现报化二身也。下文云。以有如是大 <lb ed="X" n="0413b07"/><lb ed="R072" n="0092b10"/>方便智。除灭无明。见本法身。自然而有不思议业 <lb ed="X" n="0413b08"/><lb ed="R072" n="0092b11"/>用是也。能作一切勝妙境界者。下文云。谓诸<persName>佛</persName>如 <lb ed="X" n="0413b09"/><lb ed="R072" n="0092b12"/>来。唯是法身智相之身。第一義谛。无有世谛境界。 <lb ed="X" n="0413b10"/><lb ed="R072" n="0092b13"/>離于施作是也。实性论云。诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>身。如虚空无 <lb ed="X" n="0413b11"/><lb ed="R072" n="0092b14"/>相。为诸勝智者。作六根境界。示现微妙色。出于妙 <lb ed="X" n="0413b12"/><lb ed="R072" n="0092b15"/>音声。令嗅<persName>佛</persName>戒香。与<persName>佛</persName>妙法味。使觉三昧触。令知 <lb ed="X" n="0413b13"/><lb ed="R072" n="0092b16"/>深法性。是名妙境界。随众下。谓凡夫二乘身所见 <lb ed="X" n="0413b14"/><lb ed="R072" n="0092b17"/>者名应身。三贤十地所见者名报身也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0413b15"/><lb ed="R072" n="0092b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0413b1501">复次觉体相者。有四种大義与虚空等<note place="interlinear">言觉体无所不遍</note>。犹如净镜<note place="interlinear">言无所不显</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0413b16"/><lb ed="R072" n="0093a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0413b1601">此将上文真如门中二義。及本觉门中二義。和合 <lb ed="X" n="0413b17"/><lb ed="R072" n="0093a02"/>一处。以显生灭门中本始二觉。即真如故。盖觉体 <lb ed="X" n="0413b18"/><lb ed="R072" n="0093a03"/>是如如理。觉相是如如智。故有如理如智之名。法 <lb ed="X" n="0413b19"/><lb ed="R072" n="0093a04"/>身智身之号。前虽各立宗因。未有喩合。至此总以 <lb ed="X" n="0413b20"/><lb ed="R072" n="0093a05"/>净镜为同喩。以显三支无过之宗。喩義既明。则知 <lb ed="X" n="0413b21"/><lb ed="R072" n="0093a06"/>若圣若凡。说同说异。皆是镜中影像故。先德云。若 <lb ed="X" n="0413b22"/><lb ed="R072" n="0093a07"/>言众生心性。即诸<persName>佛</persName>心性。是别教義。圆教心性。是 <lb ed="X" n="0413b23"/><lb ed="R072" n="0093a08"/>一寂光。无彼无此。极十方三世<persName>佛</persName>及众生边际。成 <lb ed="X" n="0413b24"/><lb ed="R072" n="0093a09"/>一大圆镜。无有同异。<persName>佛</persName>及众生。皆是镜中影像故。 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0413c" n="0413c"/> <lb ed="X" n="0413c01"/><lb ed="R072" n="0093a10"/>故曰。擧一心为宗照万法如镜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0413c02"/><lb ed="R072" n="0093a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0413c0201">云何为四。一者如实空镜<note place="interlinear">言本觉本来无妄</note>。远離一切心境界相。无法 <lb ed="X" n="0413c03"/><lb ed="R072" n="0093a12"/>可现<note place="interlinear">本觉体空无妄</note>。非觉照義故<note place="interlinear">无物可照</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0413c04"/><lb ed="R072" n="0093a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0413c0401">先以真如二義立比量云。觉体如实是有法。空为 <lb ed="X" n="0413c05"/><lb ed="R072" n="0093a14"/>宗。因云。远離一切心境故。同喩如净镜。以镜为同 <lb ed="X" n="0413c06"/><lb ed="R072" n="0093a15"/>喩者。镜中本无众像故。无法可现者。远離一切依 <lb ed="X" n="0413c07"/><lb ed="R072" n="0093a16"/>他法也。非觉照義者。远離一切遍计心也。以依他 <lb ed="X" n="0413c08"/><lb ed="R072" n="0093a17"/>遍计。皆是镜之尘垢。非镜之光明故。正言一法不 <lb ed="X" n="0413c09"/><lb ed="R072" n="0093a18"/>存。一念不动。離遍计依他是如实觉体。名空<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0413c10"/><lb ed="R072" n="0093b01"/>藏。圆觉云。虚空性故。常不动故。古德云。常了一切 <lb ed="X" n="0413c11"/><lb ed="R072" n="0093b02"/>空无物当情。是诸<persName>佛</persName>用心处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0413c12"/><lb ed="R072" n="0093b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0413c1201">二者因<note place="interlinear">内现</note>熏习镜。谓如实不空。一切世间境界悉于中 <lb ed="X" n="0413c13"/><lb ed="R072" n="0093b04"/>现。不出<note place="interlinear">本身淸净故不出</note>。不入。不失不壞。常住一心。以一切法即真实 <lb ed="X" n="0413c14"/><lb ed="R072" n="0093b05"/>性故。又一切染法。所不能染。智体不动。具足无漏熏 <lb ed="X" n="0413c15"/><lb ed="R072" n="0093b06"/>众生故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0413c16"/><lb ed="R072" n="0093b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0413c1601">量云。如实觉相是有法。不空为宗。因云。因熏习故。 <lb ed="X" n="0413c17"/><lb ed="R072" n="0093b08"/>一切世间境界悉于中现。同喩如镜。以镜为同喩 <lb ed="X" n="0413c18"/><lb ed="R072" n="0093b09"/>者。胡来现胡。汉来现汉故。一切世间。即三世间也。 <lb ed="X" n="0413c19"/><lb ed="R072" n="0093b10"/>以三世间。不出本觉淸净镜故。问。若以镜为同喩 <lb ed="X" n="0413c20"/><lb ed="R072" n="0093b11"/>者。镜亦有因熏习乎。答。此中言因熏习者。是觉体 <lb ed="X" n="0413c21"/><lb ed="R072" n="0093b12"/>中本来具足大智慧光明因。故能现三世间。如净 <lb ed="X" n="0413c22"/><lb ed="R072" n="0093b13"/>镜具足光明因。方能现群像也。此正显觉性内因 <lb ed="X" n="0413c23"/><lb ed="R072" n="0093b14"/>熏习。如净镜光明。非若黎耶有染净新熏因也。不 <lb ed="X" n="0413c24"/><lb ed="R072" n="0093b15"/>出等者。言此镜中所现境界。非从内出。不从外入。 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0414a" n="0414a"/> <lb ed="X" n="0414a01"/><lb ed="R072" n="0093b16"/>不因境界出而失其镜。不因境界入而幷壞其镜。 <lb ed="X" n="0414a02"/><lb ed="R072" n="0093b17"/>以此心镜是常住故。以三科七大皆实性故。问。众 <lb ed="X" n="0414a03"/><lb ed="R072" n="0093b18"/>生世间。是无明染法。若具足圆满。何得言觉体不 <lb ed="X" n="0414a04"/><lb ed="R072" n="0094a01"/>染。故通云。一切染法所不能染。以智体不动。具足 <lb ed="X" n="0414a05"/><lb ed="R072" n="0094a02"/>无漏淸净种子。熏习众生世间。故得净法满足。染 <lb ed="X" n="0414a06"/><lb ed="R072" n="0094a03"/>法不能染也。言具足者。正显不自外来也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0414a0601" n="0414a0601"/><anchor xml:id="beg0414a0601" n="0414a0601"/>已<anchor xml:id="end0414a0601"/>上二 <lb ed="X" n="0414a07"/><lb ed="R072" n="0094a04"/>義。约真如门说。故无修证。下约生灭门说。故有修 <lb ed="X" n="0414a08"/><lb ed="R072" n="0094a05"/>证也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0414a09"/><lb ed="R072" n="0094a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0414a0901">三者法出離镜。谓不空法出烦恼碍。智碍。離和合相。 <lb ed="X" n="0414a10"/><lb ed="R072" n="0094a07"/>纯净明故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0414a11"/><lb ed="R072" n="0094a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0414a1101">次以本觉二義作比量云。不空法是有法。纯净明 <lb ed="X" n="0414a12"/><lb ed="R072" n="0094a09"/>故是宗。因云。出離故。同喩如镜。以镜为同喩者。镜 <lb ed="X" n="0414a13"/><lb ed="R072" n="0094a10"/>体若为尘封。则无现相之用。必镜体淸净。然後能 <lb ed="X" n="0414a14"/><lb ed="R072" n="0094a11"/>现相故。喩如众生虽具大圆镜智。然为二障蒙蔽。 <lb ed="X" n="0414a15"/><lb ed="R072" n="0094a12"/>藏识盖覆。不能出離。光明不发。故假磨拭之功。去 <lb ed="X" n="0414a16"/><lb ed="R072" n="0094a13"/>其重垢。令其明净。然後照物也。烦恼碍智碍。即二 <lb ed="X" n="0414a17"/><lb ed="R072" n="0094a14"/>障也。和合。即阿黎耶识。離和合故淳。離烦恼故净。 <lb ed="X" n="0414a18"/><lb ed="R072" n="0094a15"/>離智障故明。出離三过。圆满三德。名法出離。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0414a19"/><lb ed="R072" n="0094a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0414a1901">四者缘熏习镜。谓依法出離故。遍照众生之心。令修 <lb ed="X" n="0414a20"/><lb ed="R072" n="0094a17"/>善根。随念示现故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0414a21"/><lb ed="R072" n="0094a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0414a2101">量云。出離法是有法。遍照众生心是宗。因云缘熏 <lb ed="X" n="0414a22"/><lb ed="R072" n="0094b01"/>习故。同喩如镜。以镜为同喩者。以能作增上缘遍 <lb ed="X" n="0414a23"/><lb ed="R072" n="0094b02"/>照众生妍醜故。所言法者。谓众生心。众生之心<anchor xml:id="nkr_note_add_0414a2301" n="0414a2301"/><anchor xml:id="beg0414a2301" n="0414a2301"/>已<anchor xml:id="end0414a2301"/> <lb ed="X" n="0414a24"/><lb ed="R072" n="0094b03"/>出二障。<anchor xml:id="nkr_note_add_0414a2401" n="0414a2401"/><anchor xml:id="beg0414a2401" n="0414a2401"/>已<anchor xml:id="end0414a2401"/>離和合。故能作增上缘遍照众生之心。 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0414b" n="0414b"/> <lb ed="X" n="0414b01"/><lb ed="R072" n="0094b04"/>随彼心念现身说法。此即自得此镜。复将此镜以 <lb ed="X" n="0414b02"/><lb ed="R072" n="0094b05"/>照人也。永嘉云。心镜明。鉴无碍。廓然莹彻周沙界。 <lb ed="X" n="0414b03"/><lb ed="R072" n="0094b06"/>万象森罗影现中。一颗圆光非内外。所谓不思议 <lb ed="X" n="0414b04"/><lb ed="R072" n="0094b07"/>业用也。</p><p xml:id="pX45p0414b0404" cb:place="inline">释觉義<anchor xml:id="nkr_note_add_0414b0401" n="0414b0401"/><anchor xml:id="beg0414b0401" n="0414b0401"/>已<anchor xml:id="end0414b0401"/>竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0414b05"/><lb ed="R072" n="0094b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0414b0501">所言不觉義者。谓不如实知真如法一故。不觉心起 <lb ed="X" n="0414b06"/><lb ed="R072" n="0094b09"/>而有其念。念无自相。不離本觉。犹如迷人。依方故迷。 <lb ed="X" n="0414b07"/><lb ed="R072" n="0094b10"/>若離于方。则无有迷。众生亦尔。依觉故迷。若離觉性。 <lb ed="X" n="0414b08"/><lb ed="R072" n="0094b11"/>则无不觉。以有不觉妄想心故。能知名義。为说真觉。 <lb ed="X" n="0414b09"/><lb ed="R072" n="0094b12"/>若離不觉之心。则无真觉自相可说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0414b10"/><lb ed="R072" n="0094b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0414b1001">此下释不觉義也。言不觉者。即无明也。是事不知。 <lb ed="X" n="0414b11"/><lb ed="R072" n="0094b14"/>号曰无明。以不觉故不知有。以不信故不肯承当。 <lb ed="X" n="0414b12"/><lb ed="R072" n="0094b15"/>故但起无明。只成倒想。如夜绳不动。疑之为蛇。暗 <lb ed="X" n="0414b13"/><lb ed="R072" n="0094b16"/>室本空。怖之为鬼。此众生之迷根也。前以始觉契 <lb ed="X" n="0414b14"/><lb ed="R072" n="0094b17"/>本觉。名始本不二法界一相为觉。此言无始觉契 <lb ed="X" n="0414b15"/><lb ed="R072" n="0094b18"/>本觉。不达法界一相。故迷淸净觉体。有不觉心。瞥 <lb ed="X" n="0414b16"/><lb ed="R072" n="0095a01"/>然生起。遂转此淸净觉心。而成最初一念。名为生 <lb ed="X" n="0414b17"/><lb ed="R072" n="0095a02"/>相无明。由此无明一迷。从迷积迷。空历尘沙之劫。 <lb ed="X" n="0414b18"/><lb ed="R072" n="0095a03"/>因爱生爱。永昏长夜之中。然此无明。无有自相。不 <lb ed="X" n="0414b19"/><lb ed="R072" n="0095a04"/>能自立。皆依淸净觉体而有。喩如迷人。以东为西。 <lb ed="X" n="0414b20"/><lb ed="R072" n="0095a05"/>惑南为北。其实西北。不離东南。若離东南。别无西 <lb ed="X" n="0414b21"/><lb ed="R072" n="0095a06"/>北故。众生下。法合可知。以有下。发明觉与不觉。是 <lb ed="X" n="0414b22"/><lb ed="R072" n="0095a07"/>对待立也。由对彼不觉。即此如实知者。名真觉也。 <lb ed="X" n="0414b23"/><lb ed="R072" n="0095a08"/>若无不觉。真觉之名无处安立。故圆觉云。众幻灭 <lb ed="X" n="0414b24"/><lb ed="R072" n="0095a09"/>无处。成道亦无得。故知觉与不觉。是两头语。真如 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0414c" n="0414c"/> <lb ed="X" n="0414c01"/><lb ed="R072" n="0095a10"/>门中。实无此事。首楞严云。妙性圆明。離诸名相。本 <lb ed="X" n="0414c02"/><lb ed="R072" n="0095a11"/>来无有世界众生。因妄有生。因生有灭。生灭名妄。 <lb ed="X" n="0414c03"/><lb ed="R072" n="0095a12"/>灭妄名真。又云。言妄显诸真。妄真同二妄。故宗镜 <lb ed="X" n="0414c04"/><lb ed="R072" n="0095a13"/>问云。不觉妄心。元无自体。今<anchor xml:id="nkr_note_add_0414c0401" n="0414c0401"/><anchor xml:id="beg0414c0401" n="0414c0401"/>已<anchor xml:id="end0414c0401"/>觉悟妄心起时无 <lb ed="X" n="0414c05"/><lb ed="R072" n="0095a14"/>有初相。则全成真觉。此真觉相。为复随妄俱遣。为 <lb ed="X" n="0414c06"/><lb ed="R072" n="0095a15"/>当始终建立。答。因妄说真。真无自相。从空起妄。妄 <lb ed="X" n="0414c07"/><lb ed="R072" n="0095a16"/>体本空。妄既归空。真亦不立。大智度论云。若世谛 <lb ed="X" n="0414c08"/><lb ed="R072" n="0095a17"/>有如毫厘许有实者。第一義谛亦应有实。故知凡 <lb ed="X" n="0414c09"/><lb ed="R072" n="0095a18"/>立真妄。皆是随他意语。化门中收。若顿见性人。谁 <lb ed="X" n="0414c10"/><lb ed="R072" n="0095b01"/>论斯事。洞山云。这个犹不是。何况张三李四。真空 <lb ed="X" n="0414c11"/><lb ed="R072" n="0095b02"/>与非空。将来不相似。了了如目前。不容毫发拟。只 <lb ed="X" n="0414c12"/><lb ed="R072" n="0095b03"/>如云这个犹不是。岂况诸狂機谬解。所以云心不 <lb ed="X" n="0414c13"/><lb ed="R072" n="0095b04"/>繫道。亦不结业。道尙不繫。降兹可知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0414c14"/><lb ed="R072" n="0095b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0414c1401">复次依不觉。故生三种相。与彼不觉。相应不離。云何 <lb ed="X" n="0414c15"/><lb ed="R072" n="0095b06"/>为三。一者无明<note place="interlinear">本</note>业相<note place="interlinear">末</note>。以依不觉故心动。说名为业。觉 <lb ed="X" n="0414c16"/><lb ed="R072" n="0095b07"/>则不动。动则有苦。果不離因故。二者能见相。以依动 <lb ed="X" n="0414c17"/><lb ed="R072" n="0095b08"/>故能见。不动则无见。三者境界相。以依能见故境界<note place="interlinear">六尘</note> <lb ed="X" n="0414c18"/><lb ed="R072" n="0095b09"/>妄现。離见则无境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0414c19"/><lb ed="R072" n="0095b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0414c1901">前明依本觉而起不觉。此明依不觉而起三细。所 <lb ed="X" n="0414c20"/><lb ed="R072" n="0095b11"/>谓无明不觉生三细也。由前对真如三大後对六 <lb ed="X" n="0414c21"/><lb ed="R072" n="0095b12"/>粗故立此三细也。由无明一动。迷体大而为业识。 <lb ed="X" n="0414c22"/><lb ed="R072" n="0095b13"/>迷相大而为能见。迷用大而为现相也。言无明业 <lb ed="X" n="0414c23"/><lb ed="R072" n="0095b14"/>相者。谓此业相。从无明起。名根本发业无明。此中 <lb ed="X" n="0414c24"/><lb ed="R072" n="0095b15"/>业通因果。以心动是业因。故曰心动说名为业。以 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0415a" n="0415a"/> <lb ed="X" n="0415a01"/><lb ed="R072" n="0095b16"/>招报是业果。故曰动则有苦。果不離因者。正言粗 <lb ed="X" n="0415a02"/><lb ed="R072" n="0095b17"/>中业果。不離最初一念业因。所谓因果交彻也。先 <lb ed="X" n="0415a03"/><lb ed="R072" n="0095b18"/>德云。一翳在目。千花乱空。一妄在心。河沙生灭。反 <lb ed="X" n="0415a04"/><lb ed="R072" n="0096a01"/>显觉心一发则不动。不动则证平等法身。故大经 <lb ed="X" n="0415a05"/><lb ed="R072" n="0096a02"/>云。初发心时。便成正觉。亦是因果交彻也。二者下。 <lb ed="X" n="0415a06"/><lb ed="R072" n="0096a03"/>释转相也。由无明复盖大智慧光。不能遍照。成能 <lb ed="X" n="0415a07"/><lb ed="R072" n="0096a04"/>见相。即根性也。楞严指此为见精闻精等是也。反 <lb ed="X" n="0415a08"/><lb ed="R072" n="0096a05"/>显不动时。即是无见顶相。三者下。释境界相也。以 <lb ed="X" n="0415a09"/><lb ed="R072" n="0096a06"/>无明力。转此第一義谛境界。为世谛境界。即器界 <lb ed="X" n="0415a10"/><lb ed="R072" n="0096a07"/>也。反显无见则是第一義境界。摄论云。意识缘三 <lb ed="X" n="0415a11"/><lb ed="R072" n="0096a08"/>世境及非三世境。是即可知。此识所缘境不可知。 <lb ed="X" n="0415a12"/><lb ed="R072" n="0096a09"/>由不可知。故曰细。此皆八地<anchor xml:id="nkr_note_add_0415a1201" n="0415a1201"/><anchor xml:id="beg0415a1201" n="0415a1201"/>已<anchor xml:id="end0415a1201"/>上所知境界。非馀 <lb ed="X" n="0415a13"/><lb ed="R072" n="0096a10"/>所知故。问。此中立義。与唯识宗为同为异。答。亦同 <lb ed="X" n="0415a14"/><lb ed="R072" n="0096a11"/>亦异。唯识宗立四分。一相分。二见分。三自证分。四 <lb ed="X" n="0415a15"/><lb ed="R072" n="0096a12"/>证自证分。此中亦立四分。一真如。二阿黎。三见分。 <lb ed="X" n="0415a16"/><lb ed="R072" n="0096a13"/>四相分。两相符合。故同。然唯识以生灭业识为根 <lb ed="X" n="0415a17"/><lb ed="R072" n="0096a14"/>本。相见为依他。此中以真如为根本。即後二分皆 <lb ed="X" n="0415a18"/><lb ed="R072" n="0096a15"/>属依他。故异。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0415a19"/><lb ed="R072" n="0096a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0415a1901">以有境界缘故。复生六种相。云何为六。一者智相。依 <lb ed="X" n="0415a20"/><lb ed="R072" n="0096a17"/>于境界。心起分别。爱与不爱故。二者相续相。依于智 <lb ed="X" n="0415a21"/><lb ed="R072" n="0096a18"/>故。生其苦乐觉心。起念相应不断故。三者执<note place="interlinear">著</note>取相。依 <lb ed="X" n="0415a22"/><lb ed="R072" n="0096b01"/>于相续。缘念境界。住持苦乐。心起著故。四者计名字 <lb ed="X" n="0415a23"/><lb ed="R072" n="0096b02"/>相。依于妄执。分别假名言相故。五者起业相。依于名 <lb ed="X" n="0415a24"/><lb ed="R072" n="0096b03"/>字。寻名取著。造种种业故。六者业繫苦相。以依业受 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0415b" n="0415b"/> <lb ed="X" n="0415b01"/><lb ed="R072" n="0096b04"/>报。不自在故。当知无明。能生一切染法。以一切染法 <lb ed="X" n="0415b02"/><lb ed="R072" n="0096b05"/>皆是不觉相故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0415b03"/><lb ed="R072" n="0096b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0415b0301">前以真如为因。无明为缘。而生三细。此以无明为 <lb ed="X" n="0415b04"/><lb ed="R072" n="0096b07"/>因。境界为缘。复生六粗。楞伽云。譬如大海水。境界 <lb ed="X" n="0415b05"/><lb ed="R072" n="0096b08"/>风所动。种种诸识浪。腾跃而转生是也。</p><p xml:id="pX45p0415b0516" cb:place="inline">言智相者。 <lb ed="X" n="0415b06"/><lb ed="R072" n="0096b09"/>由无明故。不了自心所现境界。依于境界。分别好 <lb ed="X" n="0415b07"/><lb ed="R072" n="0096b10"/>醜初起爱憎。名为智相。</p><p xml:id="pX45p0415b0710" cb:place="inline">言相续者。谓依憎爱心生 <lb ed="X" n="0415b08"/><lb ed="R072" n="0096b11"/>苦乐受。觉心。即觉受也。由苦乐受领憎爱境念念 <lb ed="X" n="0415b09"/><lb ed="R072" n="0096b12"/>不断。名相续相。此二遍计。即是六根对境而生。微 <lb ed="X" n="0415b10"/><lb ed="R072" n="0096b13"/>细意识。即末那也。所以祖师云。不怕念起。唯虑觉 <lb ed="X" n="0415b11"/><lb ed="R072" n="0096b14"/>迟。又云。瞥起是病。不续是药。以心生即是罪生。是 <lb ed="X" n="0415b12"/><lb ed="R072" n="0096b15"/>以初心摄念为先。是入道之阶梯。禅原集云。摄心 <lb ed="X" n="0415b13"/><lb ed="R072" n="0096b16"/>一处。便是功德丛林。散虑片时。即名烦恼罗刹。故 <lb ed="X" n="0415b14"/><lb ed="R072" n="0096b17"/>知不觉最初一念因成之假。寧免後念相续成事 <lb ed="X" n="0415b15"/><lb ed="R072" n="0096b18"/>之过乎。</p><p xml:id="pX45p0415b1504" cb:place="inline">言执取者。谓依苦乐二受。于六尘境。攀缘 <lb ed="X" n="0415b16"/><lb ed="R072" n="0097a01"/>不息。苦亦不捨。乐亦不離。愈苦愈执。愈乐愈取。名 <lb ed="X" n="0415b17"/><lb ed="R072" n="0097a02"/>执取相。故经云。众生心性。犹如猕猴。猕猴之性。捨 <lb ed="X" n="0415b18"/><lb ed="R072" n="0097a03"/>一取一。众生心性。亦复如是。取著六尘。无暂住时。</p> <lb ed="X" n="0415b19"/><lb ed="R072" n="0097a04"/><p xml:id="pX45p0415b1901">计名字者。由执取故。复恐于六尘境忘其相状。故 <lb ed="X" n="0415b20"/><lb ed="R072" n="0097a05"/>于彼境。安立种种名字。于是计著名字。分别不停 <lb ed="X" n="0415b21"/><lb ed="R072" n="0097a06"/>永无忘失。名计名字相。故经云。相名常相随。而生 <lb ed="X" n="0415b22"/><lb ed="R072" n="0097a07"/>诸妄想。此二遍计。又从微细意识。引生粗意识也。</p> <lb ed="X" n="0415b23"/><lb ed="R072" n="0097a08"/><p xml:id="pX45p0415b2301">此上四相。皆由不达境界是自心现。于境界上起 <lb ed="X" n="0415b24"/><lb ed="R072" n="0097a09"/>憎爱。生苦乐。取相计名。深生惑著。不肯放捨。此由 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0415c" n="0415c"/> <lb ed="X" n="0415c01"/><lb ed="R072" n="0097a10"/>能见为根。能现为尘。由此根尘。生起四种惑相也。 <lb ed="X" n="0415c02"/><lb ed="R072" n="0097a11"/>下二相。是造业受报也。</p><p xml:id="pX45p0415c0210" cb:place="inline">言起业相者。由业习气与 <lb ed="X" n="0415c03"/><lb ed="R072" n="0097a12"/>二取习气。发动身口。造一切业。名起业相。即业因 <lb ed="X" n="0415c04"/><lb ed="R072" n="0097a13"/>也。言业繫苦者。既有业因。遂感异熟苦果。由业繫 <lb ed="X" n="0415c05"/><lb ed="R072" n="0097a14"/>缚。随业轮转。不得自在。名业繫苦。此二皆从无明 <lb ed="X" n="0415c06"/><lb ed="R072" n="0097a15"/>爱取三种烦恼生也。当知下。结显无明为因。生一 <lb ed="X" n="0415c07"/><lb ed="R072" n="0097a16"/>切染法。以三细六粗。总属无明不了真如而起故。 <lb ed="X" n="0415c08"/><lb ed="R072" n="0097a17"/>呜呼。至德之世。耕而食。织而衣。同与鸟兽俱。族与 <lb ed="X" n="0415c09"/><lb ed="R072" n="0097a18"/>万物幷。山无蹊隧。泽无舟樑。民至老死。不相往来。 <lb ed="X" n="0415c10"/><lb ed="R072" n="0097b01"/>当此之际。含哺而嬉。果腹而遊。何爱何憎。何苦何 <lb ed="X" n="0415c11"/><lb ed="R072" n="0097b02"/>乐。何名字取著之有。故知太古之民。具有三细。六 <lb ed="X" n="0415c12"/><lb ed="R072" n="0097b03"/>粗未发。爰自中古。至德渐漓。淳风渐丧。而爱憎渐 <lb ed="X" n="0415c13"/><lb ed="R072" n="0097b04"/>起。苦乐渐生。然未至于计名著相也。殆至伏羲。造 <lb ed="X" n="0415c14"/><lb ed="R072" n="0097b05"/>书画卦。名相斯兴。虽是菩萨应时设化。对病设药。 <lb ed="X" n="0415c15"/><lb ed="R072" n="0097b06"/>自兹以降。无论愚智。类皆堕在名相中。无以反其 <lb ed="X" n="0415c16"/><lb ed="R072" n="0097b07"/>性情。由是惑业习袭。报应纶轮。尘沙劫波。莫之遏 <lb ed="X" n="0415c17"/><lb ed="R072" n="0097b08"/>绝。故我释迦<persName>世尊</persName>。乘悲愿力。现相人中。直指本来 <lb ed="X" n="0415c18"/><lb ed="R072" n="0097b09"/>淸净觉体。令人反情复性。得大受用。逍遥乎无为 <lb ed="X" n="0415c19"/><lb ed="R072" n="0097b10"/>之宅。遊戏乎寂灭之场。非三界四生同体之悲。肯 <lb ed="X" n="0415c20"/><lb ed="R072" n="0097b11"/>如是乎。故知圣人出世。必因其时。非漫然也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0415c21"/><lb ed="R072" n="0097b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0415c2101">复次觉与不觉有二种相。云何为二。一者同相。二者 <lb ed="X" n="0415c22"/><lb ed="R072" n="0097b13"/>异相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0415c23"/><lb ed="R072" n="0097b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0415c2301">由前黎耶一量。但立宗因。未曾说喩。其于三支是 <lb ed="X" n="0415c24"/><lb ed="R072" n="0097b15"/>缺减性。故立喩以足之。方成真能立也。立量云。阿 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0416a" n="0416a"/> <lb ed="X" n="0416a01"/><lb ed="R072" n="0097b16"/>黎耶识是有法。不生不灭与生灭和合是宗。因云。 <lb ed="X" n="0416a02"/><lb ed="R072" n="0097b17"/>非一非异故。喩如微尘瓦器。言同相者。即同喩也。 <lb ed="X" n="0416a03"/><lb ed="R072" n="0097b18"/>以不觉中同觉性故。喩如瓦器皆同微尘也。由同 <lb ed="X" n="0416a04"/><lb ed="R072" n="0098a01"/>相显示一切诸法。唯一真如。异相者。异喩也。由异 <lb ed="X" n="0416a05"/><lb ed="R072" n="0098a02"/>相显示真如。作一切法。谓不觉中虽同觉性。因四 <lb ed="X" n="0416a06"/><lb ed="R072" n="0098a03"/>圣六凡之相。各各有异而性亦有异。喩如瓦器虽 <lb ed="X" n="0416a07"/><lb ed="R072" n="0098a04"/>同是微尘。因瓦器之相各各有异。而微尘亦异也。 <lb ed="X" n="0416a08"/><lb ed="R072" n="0098a05"/>又云。以真如故同。以无明故异。又云。以本有故同。 <lb ed="X" n="0416a09"/><lb ed="R072" n="0098a06"/>以新熏故异。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0416a10"/><lb ed="R072" n="0098a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0416a1001">同相者。譬如种种瓦器。皆同微尘性相。如是无漏。无 <lb ed="X" n="0416a11"/><lb ed="R072" n="0098a08"/>明。种种业幻。皆同真如性相。是故修多罗中。依于此 <lb ed="X" n="0416a12"/><lb ed="R072" n="0098a09"/>義。说一切众生本来常住。入于涅槃。菩提之法。非可 <lb ed="X" n="0416a13"/><lb ed="R072" n="0098a10"/>修相。非可作相。毕竟无得。亦无色相可见。而有见色 <lb ed="X" n="0416a14"/><lb ed="R072" n="0098a11"/>相者。唯是随染业幻所作。非是智色不空之性。以智 <lb ed="X" n="0416a15"/><lb ed="R072" n="0098a12"/>相无可见故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0416a16"/><lb ed="R072" n="0098a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0416a1601">瓦器皆同微尘性相者。喩无漏所发净业。与无明 <lb ed="X" n="0416a17"/><lb ed="R072" n="0098a14"/>所发染业。皆悉是幻。总不離真如一法界大总相 <lb ed="X" n="0416a18"/><lb ed="R072" n="0098a15"/>法门。以真如不变。随缘成一切法故。<name role="" type="person">文殊师利</name>答 <lb ed="X" n="0416a19"/><lb ed="R072" n="0098a16"/>第<anchor xml:id="nkr_note_orig_0416001" n="0416001"/>一经云。<persName>佛</persName>问文殊。汝久远来普遊十方刹中。见 <lb ed="X" n="0416a20"/><lb ed="R072" n="0098a17"/>何殊事。答曰。我久远来不见馀事。唯见微尘。<persName>佛</persName>言。 <lb ed="X" n="0416a21"/><lb ed="R072" n="0098a18"/>汝百年中居于轮家。不见种种瓦器相耶。答。我唯 <lb ed="X" n="0416a22"/><lb ed="R072" n="0098b01"/>见尘。不见瓦器。<persName>佛</persName>言。汝实不见地水火风山川林 <lb ed="X" n="0416a23"/><lb ed="R072" n="0098b02"/>树种种相耶。答云。我实不见相。唯见微尘。<persName>佛</persName>言。汝 <lb ed="X" n="0416a24"/><lb ed="R072" n="0098b03"/>实见微尘耶。答云。我久远不见微尘。<persName>佛</persName>言。善哉。汝 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0416b" n="0416b"/> <lb ed="X" n="0416b01"/><lb ed="R072" n="0098b04"/>能觉一相。即是无相。若仁者如是觉。依一相门。一 <lb ed="X" n="0416b02"/><lb ed="R072" n="0098b05"/>切众生本来常住等。问。众生本来是<persName>佛</persName>。应无众生 <lb ed="X" n="0416b03"/><lb ed="R072" n="0098b06"/>色相可见。何故现见众生色相。答。此所见者。是众 <lb ed="X" n="0416b04"/><lb ed="R072" n="0098b07"/>生真如随其染业。幻作此相。实非本具<persName>如来</persName>智身 <lb ed="X" n="0416b05"/><lb ed="R072" n="0098b08"/>也。以智身无相可见故。是知一切法界众生。皆含 <lb ed="X" n="0416b06"/><lb ed="R072" n="0098b09"/><persName>佛</persName>智。但以情尘自隔。不能内照。空埋金藏。枉蔽灵 <lb ed="X" n="0416b07"/><lb ed="R072" n="0098b10"/>台。如鬥没额珠。醉迷衣宝。不因指示。何以发明。但 <lb ed="X" n="0416b08"/><lb ed="R072" n="0098b11"/>能破尘出经。恒沙<persName>佛</persName>性一时皆了。是知水未入海 <lb ed="X" n="0416b09"/><lb ed="R072" n="0098b12"/>不鹹。薪未入火不烧。若入此门。皆同一照。无一心 <lb ed="X" n="0416b10"/><lb ed="R072" n="0098b13"/>而非<persName>佛</persName>心。无一事而非<persName>佛</persName>事。未见刹那顷。不是如 <lb ed="X" n="0416b11"/><lb ed="R072" n="0098b14"/>来得菩提时。无有芥子许。非是<persName>如来</persName>捨身命处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0416b12"/><lb ed="R072" n="0098b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0416b1201">异相者。如种种瓦器。各各不同。如是无漏无明随染 <lb ed="X" n="0416b13"/><lb ed="R072" n="0098b16"/>幻差别。性染幻差别故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0416b14"/><lb ed="R072" n="0098b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0416b1401">瓦器各各差别者。言生<persName>佛</persName>虽同一法界。以无漏所 <lb ed="X" n="0416b15"/><lb ed="R072" n="0098b18"/>起净业。与无明所起染业。各各不同。故界界互别。 <lb ed="X" n="0416b16"/><lb ed="R072" n="0099a01"/>性性各异。故名异相。<persName>佛</persName>问舍利子。汝见此土。作何 <lb ed="X" n="0416b17"/><lb ed="R072" n="0099a02"/>心见。答曰。我见此土山川林树沙砾土石日月宫 <lb ed="X" n="0416b18"/><lb ed="R072" n="0099a03"/>殿舍宅等种种相。各各不同。<persName>佛</persName>言。汝智慧力。下劣 <lb ed="X" n="0416b19"/><lb ed="R072" n="0099a04"/>狭少。心有高下。见如是异等。问。何故圣凡。皆属生 <lb ed="X" n="0416b20"/><lb ed="R072" n="0099a05"/>灭门收。答。以真如门。圣凡不立故。是故十方众生。 <lb ed="X" n="0416b21"/><lb ed="R072" n="0099a06"/>全是<persName>佛</persName>体而无分剂。以不知故。甘称眇劣。禀<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0416b22"/><lb ed="R072" n="0099a07"/>之智德。自堕愚盲。具廣大之威神。反跧小器。所以 <lb ed="X" n="0416b23"/><lb ed="R072" n="0099a08"/>志公云。法性量同太虚。众生发心自小。由斯義故。 <lb ed="X" n="0416b24"/><lb ed="R072" n="0099a09"/>方见全<persName>佛</persName>之众生。惺惺不昧。全众生之<persName>佛</persName>。历历无 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0416c" n="0416c"/> <lb ed="X" n="0416c01"/><lb ed="R072" n="0099a10"/>疑。悟本而自达家鄕。得用而如亲手足。云何迷真 <lb ed="X" n="0416c02"/><lb ed="R072" n="0099a11"/>抱幻。捨实<g ref="#CB15155">凭</g>虚。辜负<anchor xml:id="nkr_note_add_0416c0201" n="0416c0201"/><anchor xml:id="beg0416c0201" n="0416c0201"/>己<anchor xml:id="end0416c0201"/>灵。埋没家宝。高推上圣。自 <lb ed="X" n="0416c03"/><lb ed="R072" n="0099a12"/>鄙下凡。都为但诵空文。未穷实義。空记即心即<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0416c04"/><lb ed="R072" n="0099a13"/>之旨。亲省何年。高谈万法唯识之宗。谁当现证。既 <lb ed="X" n="0416c05"/><lb ed="R072" n="0099a14"/>违教观。又阙明师。虽曰绍隆。但成自诳耳。</p><p xml:id="pX45p0416c0517" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0416c0501" n="0416c0501"/><anchor xml:id="beg0416c0501" n="0416c0501"/>已<anchor xml:id="end0416c0501"/>上释 <lb ed="X" n="0416c06"/><lb ed="R072" n="0099a15"/>立義分中心生灭三字竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0416c07"/><lb ed="R072" n="0099a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0416c0701">复次生灭因缘者。所谓众生依心意意识转故。此義 <lb ed="X" n="0416c08"/><lb ed="R072" n="0099a17"/>云何。以依阿赖耶识。说有无明不觉。而起能见。能现。 <lb ed="X" n="0416c09"/><lb ed="R072" n="0099a18"/>能取境界。起念相续。故说为意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0416c10"/><lb ed="R072" n="0099b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0416c1001">此释立義分中生灭之因缘也。正谓淸净心本无 <lb ed="X" n="0416c11"/><lb ed="R072" n="0099b02"/>生灭。而忽起生灭。恐人认为自然。故说生灭皆随 <lb ed="X" n="0416c12"/><lb ed="R072" n="0099b03"/>因缘。非自然也。众生依心意意识转者。众生二字。 <lb ed="X" n="0416c13"/><lb ed="R072" n="0099b04"/>除<persName>佛</persName>一人。其馀自凡夫。以至十地菩萨悉在其中。 <lb ed="X" n="0416c14"/><lb ed="R072" n="0099b05"/>以前云。一切众生不名觉故。依有能依所依。所依。 <lb ed="X" n="0416c15"/><lb ed="R072" n="0099b06"/>即心意识。能依。即众生也。心意意识。若據相宗解。 <lb ed="X" n="0416c16"/><lb ed="R072" n="0099b07"/>集起名心。思量名意。分别名识。意谓自凡夫。以至 <lb ed="X" n="0416c17"/><lb ed="R072" n="0099b08"/>十地菩萨。生灭灭生。各各不同。统而言之。皆依心 <lb ed="X" n="0416c18"/><lb ed="R072" n="0099b09"/>意意识而转觉为迷。亦由心意意识而转迷为觉 <lb ed="X" n="0416c19"/><lb ed="R072" n="0099b10"/>也。如楞伽云。心如工技儿。意如和伎者。五识为伴 <lb ed="X" n="0416c20"/><lb ed="R072" n="0099b11"/>侣。妄想观众伎。如歌舞工伎之人。随他拍转。拍缓 <lb ed="X" n="0416c21"/><lb ed="R072" n="0099b12"/>则步缓。拍急则步急。众生亦如是。意地若生。身轮 <lb ed="X" n="0416c22"/><lb ed="R072" n="0099b13"/>动作。意地若息。根境寂然。故曰。身非念轮。随念所 <lb ed="X" n="0416c23"/><lb ed="R072" n="0099b14"/>使。故知或迷或觉。皆从意转。前文不立末那。此中 <lb ed="X" n="0416c24"/><lb ed="R072" n="0099b15"/>亦不明指末那。據下五种。俱名为意。而以意识续 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0417a" n="0417a"/> <lb ed="X" n="0417a01"/><lb ed="R072" n="0099b16"/>之。则末那意。实通三细六粗。以半分属业识。半分 <lb ed="X" n="0417a02"/><lb ed="R072" n="0099b17"/>通意识故。问。众生依心意意识而转觉为迷。此義 <lb ed="X" n="0417a03"/><lb ed="R072" n="0099b18"/>云何。答。以一切众生皆以黎耶为因。无明为缘。由 <lb ed="X" n="0417a04"/><lb ed="R072" n="0100a01"/>此二种为因缘故生五种意。谓不觉故心动名业 <lb ed="X" n="0417a05"/><lb ed="R072" n="0100a02"/>识。复从不觉而起能见能现能取。相续名意。复从 <lb ed="X" n="0417a06"/><lb ed="R072" n="0100a03"/>此意。计名著相名意识。是故一切众生皆依心意 <lb ed="X" n="0417a07"/><lb ed="R072" n="0100a04"/>意识而转觉为迷也。问。前云依无明故而有黎耶。 <lb ed="X" n="0417a08"/><lb ed="R072" n="0100a05"/>何故此中说依黎耶而有无明。答。有二義。一由无 <lb ed="X" n="0417a09"/><lb ed="R072" n="0100a06"/>明动彼觉心成黎耶识。即此黎耶。复与无明为依 <lb ed="X" n="0417a10"/><lb ed="R072" n="0100a07"/>以不相離故。二即此黎耶。具觉不觉。前就本觉说。 <lb ed="X" n="0417a11"/><lb ed="R072" n="0100a08"/>故曰依觉而有不觉。今依不觉说。故曰依黎耶而 <lb ed="X" n="0417a12"/><lb ed="R072" n="0100a09"/>有无明也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0417a13"/><lb ed="R072" n="0100a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0417a1301">此意复有五种名。云何为五。一者名为业识。谓无明 <lb ed="X" n="0417a14"/><lb ed="R072" n="0100a11"/>力。不觉心动故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0417a15"/><lb ed="R072" n="0100a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0417a1501">业识者。谓淸净觉心。本来不动。因无明风鼓。不觉 <lb ed="X" n="0417a16"/><lb ed="R072" n="0100a13"/>心动。遂转此本觉真心而为业识。为二障之元。作 <lb ed="X" n="0417a17"/><lb ed="R072" n="0100a14"/>二死之本。故远公云。本端竟何从。起灭有无际。一 <lb ed="X" n="0417a18"/><lb ed="R072" n="0100a15"/>微涉动境。成此颓山势。明知三界别无理。<anchor xml:id="nkr_note_add_0417a1801" n="0417a1801"/><anchor xml:id="beg0417a1801" n="0417a1801"/>但<anchor xml:id="end0417a1801"/>是妄 <lb ed="X" n="0417a19"/><lb ed="R072" n="0100a16"/>心生。为八倒之根株。作四流之源穴。疾如掣电。猛 <lb ed="X" n="0417a20"/><lb ed="R072" n="0100a17"/>若狂风。撇起尘劳。速甚瀑川之水。欻生五欲。急过 <lb ed="X" n="0417a21"/><lb ed="R072" n="0100a18"/>旋火之轮。结构四魔。驱驰十使。沉二死之河底。投 <lb ed="X" n="0417a22"/><lb ed="R072" n="0100b01"/>八苦之焰中。醉迷衣裡之珠。徒经艰险。鬥没额中 <lb ed="X" n="0417a23"/><lb ed="R072" n="0100b02"/>之宝。空自悲嗟。皆由妄心。迷此真觉。若欲塞烦恼 <lb ed="X" n="0417a24"/><lb ed="R072" n="0100b03"/>之窟穴。截生死之根株。但能内观一念无生。则空 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0417b" n="0417b"/> <lb ed="X" n="0417b01"/><lb ed="R072" n="0100b04"/>华三界。如风捲烟。幻境六尘。犹汤沃雪。廓然无际。 <lb ed="X" n="0417b02"/><lb ed="R072" n="0100b05"/>唯一真如矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0417b03"/><lb ed="R072" n="0100b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0417b0301">二者名为转识。依于动心。能见相故。三者名为现识。 <lb ed="X" n="0417b04"/><lb ed="R072" n="0100b07"/>所谓能现一切境界。犹如明镜。现于色像。现识亦尔。 <lb ed="X" n="0417b05"/><lb ed="R072" n="0100b08"/>随其五尘。对至即现。无有前後。以一切时任运而起。 <lb ed="X" n="0417b06"/><lb ed="R072" n="0100b09"/>常在前故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0417b07"/><lb ed="R072" n="0100b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0417b0701">由依一念心动。转此大智慧光而为能见。名转识。 <lb ed="X" n="0417b08"/><lb ed="R072" n="0100b11"/>有能见故。复转第一義谛境界而为世谛境界。名 <lb ed="X" n="0417b09"/><lb ed="R072" n="0100b12"/>现识也。随其五尘对至即现者。如楞严云。汝以空 <lb ed="X" n="0417b10"/><lb ed="R072" n="0100b13"/>明则有空现。乃至色来现色。声来现声。香来现香。 <lb ed="X" n="0417b11"/><lb ed="R072" n="0100b14"/>味来现味。故曰即也。若據相宗解。五尘。即性境也。 <lb ed="X" n="0417b12"/><lb ed="R072" n="0100b15"/>现者。即是现在。显现。现量之境。故曰即现。不现过 <lb ed="X" n="0417b13"/><lb ed="R072" n="0100b16"/>未之境。故无前後。任运而起常在前者。是因缘变。 <lb ed="X" n="0417b14"/><lb ed="R072" n="0100b17"/>非若分别变之有生灭也。此三虽属黎耶。然亦通 <lb ed="X" n="0417b15"/><lb ed="R072" n="0100b18"/>属末那。以有赖耶。必有末那故。瑜伽云。赖耶识起。 <lb ed="X" n="0417b16"/><lb ed="R072" n="0101a01"/>必二识相应故。若據後文即此相续识名为意识。 <lb ed="X" n="0417b17"/><lb ed="R072" n="0101a02"/>有意识处必有末那。以意识缘境。必以末那为染 <lb ed="X" n="0417b18"/><lb ed="R072" n="0101a03"/>净依故。但此末那行相微细。故虽通意识。而凡夫 <lb ed="X" n="0417b19"/><lb ed="R072" n="0101a04"/>二乘皆所不知。是入地菩萨所知境故。此当相宗 <lb ed="X" n="0417b20"/><lb ed="R072" n="0101a05"/>从自证分而生见相二分也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0417b21"/><lb ed="R072" n="0101a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0417b2101">四者名为智识。谓分别染净法故。五者名为相续识。 <lb ed="X" n="0417b22"/><lb ed="R072" n="0101a07"/>以念相应不断故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0417b23"/><lb ed="R072" n="0101a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0417b2301">不了前境从自心现。本无染净。而虚妄计度是染 <lb ed="X" n="0417b24"/><lb ed="R072" n="0101a09"/>是净。生爱生憎。故名智识。言智识者。谓迷智体。初 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0417c" n="0417c"/> <lb ed="X" n="0417c01"/><lb ed="R072" n="0101a10"/>起分别故。言相续者。谓既生憎爱。复于染净法中 <lb ed="X" n="0417c02"/><lb ed="R072" n="0101a11"/>念念攀缘。心心无间。名相续识也。此从相见二分 <lb ed="X" n="0417c03"/><lb ed="R072" n="0101a12"/>而起法遍计也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0417c04"/><lb ed="R072" n="0101a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0417c0401">住持过去无量世等善恶之业令不失故。复能成熟 <lb ed="X" n="0417c05"/><lb ed="R072" n="0101a14"/>现在未来苦乐等报无差违故。能令现在<anchor xml:id="nkr_note_add_0417c0501" n="0417c0501"/><anchor xml:id="beg0417c0501" n="0417c0501"/>已<anchor xml:id="end0417c0501"/>经之事 <lb ed="X" n="0417c06"/><lb ed="R072" n="0101a15"/>忽然而念。未来之事不觉妄虑。是故三界虚伪。唯心 <lb ed="X" n="0417c07"/><lb ed="R072" n="0101a16"/>所作。離心则无六尘境界。此義云何。以一切法。皆从 <lb ed="X" n="0417c08"/><lb ed="R072" n="0101a17"/>心起妄念而生。一切分别。即分别自心。心不见心。无 <lb ed="X" n="0417c09"/><lb ed="R072" n="0101a18"/>相可得。当知世间一切境界。皆依众生无明妄心而 <lb ed="X" n="0417c10"/><lb ed="R072" n="0101b01"/>得住持。是故一切法。如镜中像。无体可得。唯心虚妄。 <lb ed="X" n="0417c11"/><lb ed="R072" n="0101b02"/>以心生则种种法生。心灭则种种法灭故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0417c12"/><lb ed="R072" n="0101b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0417c1201">谓无明既发业<anchor xml:id="nkr_note_add_0417c1201" n="0417c1201"/><anchor xml:id="beg0417c1201" n="0417c1201"/>已<anchor xml:id="end0417c1201"/>。而此相续识有三种思为业用。 <lb ed="X" n="0417c13"/><lb ed="R072" n="0101b04"/>能造善恶二业种。而令赖耶执持业种。常不断绝。 <lb ed="X" n="0417c14"/><lb ed="R072" n="0101b05"/>此即起业相也。楞伽云。心名採集业。意名廣採集 <lb ed="X" n="0417c15"/><lb ed="R072" n="0101b06"/>是也。</p><p xml:id="pX45p0417c1503" cb:place="inline">复能下。谓此识既造善恶二业。复能令赖耶 <lb ed="X" n="0417c16"/><lb ed="R072" n="0101b07"/>识成熟苦乐二果。亦不断绝。此即业繫苦相也。</p><p xml:id="pX45p0417c1619" cb:place="inline">能 <lb ed="X" n="0417c17"/><lb ed="R072" n="0101b08"/>令下。谓此识妄虑过现未来三世之境。而令赖耶 <lb ed="X" n="0417c18"/><lb ed="R072" n="0101b09"/>念念受熏亦不断绝。由因果受熏皆不断绝。故名 <lb ed="X" n="0417c19"/><lb ed="R072" n="0101b10"/>相续识也。下总结云。是知三界虚伪。皆是众生自 <lb ed="X" n="0417c20"/><lb ed="R072" n="0101b11"/>心所现。若離自心外。无片事可得。当知境由心起。 <lb ed="X" n="0417c21"/><lb ed="R072" n="0101b12"/>还逐心亡。但心生非境生。心灭非境灭。似鱼母念 <lb ed="X" n="0417c22"/><lb ed="R072" n="0101b13"/>鱼子。如蜂王摄众蜂。鱼母不念而鱼子亡。蜂王不 <lb ed="X" n="0417c23"/><lb ed="R072" n="0101b14"/>摄而众蜂散。是以有心缘境。万境摐然。无念忆持。 <lb ed="X" n="0417c24"/><lb ed="R072" n="0101b15"/>纤毫不现。终无心外法。能与心为缘。但是自心生。 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0418a" n="0418a"/> <lb ed="X" n="0418a01"/><lb ed="R072" n="0101b16"/>还与心为相。是以箭穿石虎。非功力之所能。醉告 <lb ed="X" n="0418a02"/><lb ed="R072" n="0101b17"/>三军。岂<g ref="#CB01186">曲</g>糵之所造。笋穿寒谷。非阳和之所生。鱼 <lb ed="X" n="0418a03"/><lb ed="R072" n="0101b18"/>跃冰池。岂网罗之所致。悉为心感。显此灵通。故知 <lb ed="X" n="0418a04"/><lb ed="R072" n="0102a01"/>万法施为。皆自心之力也。问。现见六尘。森然满目。 <lb ed="X" n="0418a05"/><lb ed="R072" n="0102a02"/>何故却说唯心。答。以一切法。本无所有。皆从最初 <lb ed="X" n="0418a06"/><lb ed="R072" n="0102a03"/>一念心动。转心为念。由此妄念。生种种法。复于种 <lb ed="X" n="0418a07"/><lb ed="R072" n="0102a04"/>种法上分染分净。起爱起憎。妄生苦乐。殊不知总 <lb ed="X" n="0418a08"/><lb ed="R072" n="0102a05"/>是自心取自心。故知但有一法现前。皆是自心分 <lb ed="X" n="0418a09"/><lb ed="R072" n="0102a06"/>别。设当一念暂起。尽因幻境牵生。起灭同时。更无 <lb ed="X" n="0418a10"/><lb ed="R072" n="0102a07"/>前後。问。既是法从心生。何故开眼但能见法。不见 <lb ed="X" n="0418a11"/><lb ed="R072" n="0102a08"/>自心。答。心不见心。以无形相可得见故。故金刚经 <lb ed="X" n="0418a12"/><lb ed="R072" n="0102a09"/>云。凡所有相。皆是虚妄。若见诸相非相。即见<persName>如来</persName>。</p> <lb ed="X" n="0418a13"/><lb ed="R072" n="0102a10"/><p xml:id="pX45p0418a1301">当知下。总结前文。无明。即不觉也。妄心。即业识也。 <lb ed="X" n="0418a14"/><lb ed="R072" n="0102a11"/>言不但五蕴身是无明业识住持。即外洎山河虚 <lb ed="X" n="0418a15"/><lb ed="R072" n="0102a12"/>空大地。皆是无明业识住持也。以业识能住持三 <lb ed="X" n="0418a16"/><lb ed="R072" n="0102a13"/>类性境故。故知缘生之法。皆是无常。如镜裡之形。 <lb ed="X" n="0418a17"/><lb ed="R072" n="0102a14"/>无体而全因外境。似水中之月。不实而虚现空轮。 <lb ed="X" n="0418a18"/><lb ed="R072" n="0102a15"/>以心下二句。正言流转还灭。皆是自心。更无别法。 <lb ed="X" n="0418a19"/><lb ed="R072" n="0102a16"/>由二乘凡夫。不达三界唯心。故详示之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0418a20"/><lb ed="R072" n="0102a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0418a2001">复次言意识者。即此相续识。依诸凡夫。取著转深。计 <lb ed="X" n="0418a21"/><lb ed="R072" n="0102a18"/>我我所<note place="interlinear">五蕴中妄执主宰为我</note>。种种妄执。随事攀缘。分别六尘。名为<note place="interlinear">能依</note>意识。亦 <lb ed="X" n="0418a22"/><lb ed="R072" n="0102b01"/>名分離识。又复说名分别事识。此识依<note place="interlinear">贪不断</note>见爱<note place="interlinear">所依</note>烦恼增 <lb ed="X" n="0418a23"/><lb ed="R072" n="0102b02"/>长義故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0418a24"/><lb ed="R072" n="0102b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0418a2401">此明从微细意识而生粗意识也。言即此相续识 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0418b" n="0418b"/> <lb ed="X" n="0418b01"/><lb ed="R072" n="0102b04"/>者。显非别有。即意所生也。依诸凡夫者。指人天乘 <lb ed="X" n="0418b02"/><lb ed="R072" n="0102b05"/>也。取著转深者。执取相也。计我我所者。计名字相 <lb ed="X" n="0418b03"/><lb ed="R072" n="0102b06"/>也。由此二种虚妄遍计。于是见色取色。闻声取声。 <lb ed="X" n="0418b04"/><lb ed="R072" n="0102b07"/>乃至觉触取触。知法取法。故转此意名为意识。又 <lb ed="X" n="0418b05"/><lb ed="R072" n="0102b08"/>名分離识者。以独缘法尘故。又名分别事识者。以 <lb ed="X" n="0418b06"/><lb ed="R072" n="0102b09"/>能兼缘前五尘故。此识依见爱烦恼增长者。即见 <lb ed="X" n="0418b07"/><lb ed="R072" n="0102b10"/>思二惑也。由此二惑。故令相续益深。妄执愈炽。此 <lb ed="X" n="0418b08"/><lb ed="R072" n="0102b11"/>从二种法遍计上复生二种我遍计。所谓迷人者 <lb ed="X" n="0418b09"/><lb ed="R072" n="0102b12"/>必迷法也。此论以执法名意。执我名意识。非若识 <lb ed="X" n="0418b10"/><lb ed="R072" n="0102b13"/>论立意意识各有我法二执也。若據六粗次第。此 <lb ed="X" n="0418b11"/><lb ed="R072" n="0102b14"/>段当在起念相应不断故之下。联络住持等文。则 <lb ed="X" n="0418b12"/><lb ed="R072" n="0102b15"/>前後相贯。读者详之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0418b13"/><lb ed="R072" n="0102b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0418b1301">依无明熏习所起识者。非凡夫所知。亦非二乘智慧 <lb ed="X" n="0418b14"/><lb ed="R072" n="0102b17"/>所觉。谓依菩萨从初正信。发心观察。若证法身。得少 <lb ed="X" n="0418b15"/><lb ed="R072" n="0102b18"/>分知。乃至菩萨究竟地。不能尽知。唯<persName>佛</persName>穷了。何以故。 <lb ed="X" n="0418b16"/><lb ed="R072" n="0103a01"/>是心从本<anchor xml:id="nkr_note_add_0418b1601" n="0418b1601"/><anchor xml:id="beg0418b1601" n="0418b1601"/>已<anchor xml:id="end0418b1601"/>来。自性淸净。而有无明。为无明所染。有 <lb ed="X" n="0418b17"/><lb ed="R072" n="0103a02"/>其染心。虽有染心。而常恒不变。是故此義唯<persName>佛</persName>能知。 <lb ed="X" n="0418b18"/><lb ed="R072" n="0103a03"/>所谓心性常无念故。名为不变。以不达一法界故。心 <lb ed="X" n="0418b19"/><lb ed="R072" n="0103a04"/>不相应。忽然念起。名为无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0418b20"/><lb ed="R072" n="0103a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0418b2001">此下明由心意意识转迷而为觉也。问云。上言一 <lb ed="X" n="0418b21"/><lb ed="R072" n="0103a06"/>切众生心本淸净。皆依无明一动。熏起觉心。转成 <lb ed="X" n="0418b22"/><lb ed="R072" n="0103a07"/>业识。即此最初无明。所熏之识。何人能知。答。凡夫 <lb ed="X" n="0418b23"/><lb ed="R072" n="0103a08"/>在五住烦恼中住。二乘虽断四住。未达无明。所以 <lb ed="X" n="0418b24"/><lb ed="R072" n="0103a09"/>凡夫二乘悉皆无分。此之无明。要具大乘二种姓 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0418c" n="0418c"/> <lb ed="X" n="0418c01"/><lb ed="R072" n="0103a10"/>者。于初信位。发心观察。于资粮位。修大乘顺解脱 <lb ed="X" n="0418c02"/><lb ed="R072" n="0103a11"/>分。于四加行。复修大乘顺抉择分。至通达位。入初 <lb ed="X" n="0418c03"/><lb ed="R072" n="0103a12"/>地时。断一分无明。证一分法身。得少分知。乃至菩 <lb ed="X" n="0418c04"/><lb ed="R072" n="0103a13"/>萨地尽。不能尽知。只名分觉。至<persName>佛</persName>果位。方能穷了。 <lb ed="X" n="0418c05"/><lb ed="R072" n="0103a14"/>名究竟觉。问。何故无明必待极果然後能知。答。是 <lb ed="X" n="0418c06"/><lb ed="R072" n="0103a15"/>心本来淸净。毫无垢染。如净明日。无所不照。由于 <lb ed="X" n="0418c07"/><lb ed="R072" n="0103a16"/>淸净觉心。是初一念忽起动心。转此光明净觉而 <lb ed="X" n="0418c08"/><lb ed="R072" n="0103a17"/>成无明。所谓不思议熏。不思议变也。既为无明所 <lb ed="X" n="0418c09"/><lb ed="R072" n="0103a18"/>染。即名染心。不名净觉。所谓不染而染也。由此最 <lb ed="X" n="0418c10"/><lb ed="R072" n="0103b01"/>初一念微细甚深。唯<persName>佛</persName>一人独能觉了。馀虽随分。 <lb ed="X" n="0418c11"/><lb ed="R072" n="0103b02"/>实未能知。故曰。声前一句。千圣不传。未曾亲近。如 <lb ed="X" n="0418c12"/><lb ed="R072" n="0103b03"/>隔大千。问。既曰染心。则心<anchor xml:id="nkr_note_add_0418c1201" n="0418c1201"/><anchor xml:id="beg0418c1201" n="0418c1201"/>已<anchor xml:id="end0418c1201"/>变。何故又曰常恒不 <lb ed="X" n="0418c13"/><lb ed="R072" n="0103b04"/>变。答。由心性本来常寂。本无妄念。不与染法相应。 <lb ed="X" n="0418c14"/><lb ed="R072" n="0103b05"/>故虽随染缘。实未曾变。喩如风起澄潭之浪。浪虽 <lb ed="X" n="0418c15"/><lb ed="R072" n="0103b06"/>动而常居不动之源。似翳生空界之花。华虽现而 <lb ed="X" n="0418c16"/><lb ed="R072" n="0103b07"/>匪離虚空之性。问。既曰自性淸净。本无有染。何故 <lb ed="X" n="0418c17"/><lb ed="R072" n="0103b08"/>忽起无明。此无明者。从何所来。答。心性本自常恒。 <lb ed="X" n="0418c18"/><lb ed="R072" n="0103b09"/>皆由偝觉合尘。不与法界相应。瞥起一念。故转净 <lb ed="X" n="0418c19"/><lb ed="R072" n="0103b10"/>觉而为无明。别无所来。实由不变。故随染缘也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0418c20"/><lb ed="R072" n="0103b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0418c2001">染心者有六种。云何为六。一者执相应染。依二乘解 <lb ed="X" n="0418c21"/><lb ed="R072" n="0103b12"/>脱。及信相应地远離故。</p><p xml:id="pX45p0418c2110" cb:place="inline">二者不断相应染。依信相应 <lb ed="X" n="0418c22"/><lb ed="R072" n="0103b13"/>地修学方便。渐渐能捨。得净心地。究竟離故。三者分 <lb ed="X" n="0418c23"/><lb ed="R072" n="0103b14"/>别智相应染。依具戒地渐離。乃至无相方便地究竟 <lb ed="X" n="0418c24"/><lb ed="R072" n="0103b15"/>離故。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0419a" n="0419a"/> <lb ed="X" n="0419a01"/><lb ed="R072" n="0103b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0419a0101">问。今此净觉既为无明所染。不染而染。成此染心。 <lb ed="X" n="0419a02"/><lb ed="R072" n="0103b17"/>此染心复有幾种。何位方断。答。有六种。</p><p xml:id="pX45p0419a0216" cb:place="inline">言执相应 <lb ed="X" n="0419a03"/><lb ed="R072" n="0103b18"/>染者。即六粗中执取相。及计名字相。此即意识遍 <lb ed="X" n="0419a04"/><lb ed="R072" n="0104a01"/>计执也。由意识见爱。烦恼所增长故。二乘至无学 <lb ed="X" n="0419a05"/><lb ed="R072" n="0104a02"/>位。断见思惑。证生空理。得三解脱。方得远離。若菩 <lb ed="X" n="0419a06"/><lb ed="R072" n="0104a03"/>萨从初发心观察。至七信位。信根成就。永无退失。 <lb ed="X" n="0419a07"/><lb ed="R072" n="0104a04"/>名信相应地。然此菩萨。虽未得人空。由信力故。见 <lb ed="X" n="0419a08"/><lb ed="R072" n="0104a05"/>思烦恼不得现行。故云远離。非约随眠。以留惑故。 <lb ed="X" n="0419a09"/><lb ed="R072" n="0104a06"/>摄论云。若不断现行。则不异凡夫。若不留惑种。则 <lb ed="X" n="0419a10"/><lb ed="R072" n="0104a07"/>不异二乘。此约终教说。若约始教。初地<anchor xml:id="nkr_note_add_0419a1001" n="0419a1001"/><anchor xml:id="beg0419a1001" n="0419a1001"/>已<anchor xml:id="end0419a1001"/>上。方说 <lb ed="X" n="0419a11"/><lb ed="R072" n="0104a08"/>留惑。若约实教菩萨。从初正信。便达真如本有。无 <lb ed="X" n="0419a12"/><lb ed="R072" n="0104a09"/>明本空。随顺无念。于此地前。能修法空真如三昧。 <lb ed="X" n="0419a13"/><lb ed="R072" n="0104a10"/>自然令彼法执不生。伏于无明。与真如相应。即能 <lb ed="X" n="0419a14"/><lb ed="R072" n="0104a11"/>学断。故下文云。不了一法界義者。从信相应地观 <lb ed="X" n="0419a15"/><lb ed="R072" n="0104a12"/>察学断故。</p><p xml:id="pX45p0419a1505" cb:place="inline">不断相应染者。即六粗中第二相续相。 <lb ed="X" n="0419a16"/><lb ed="R072" n="0104a13"/>五意中相续识。即分别法执也。此菩萨从初资粮 <lb ed="X" n="0419a17"/><lb ed="R072" n="0104a14"/>加行位中修唯识观。现行<anchor xml:id="nkr_note_add_0419a1701" n="0419a1701"/><anchor xml:id="beg0419a1701" n="0419a1701"/>已<anchor xml:id="end0419a1701"/>伏。至通达位。究竟永 <lb ed="X" n="0419a18"/><lb ed="R072" n="0104a15"/>離。言净心者。由入初地断异生性障。证遍行真如。 <lb ed="X" n="0419a19"/><lb ed="R072" n="0104a16"/>故唯识颂云。若时于所缘。智都无所得。尔时住唯 <lb ed="X" n="0419a20"/><lb ed="R072" n="0104a17"/>识。離二取相故。</p><p xml:id="pX45p0419a2007" cb:place="inline">分别智相应染者。即六粗中智相。 <lb ed="X" n="0419a21"/><lb ed="R072" n="0104a18"/>五意中智识。此即俱生法执也。具戒地者。即離垢 <lb ed="X" n="0419a22"/><lb ed="R072" n="0104b01"/>地。具净尸罗。远離能起毁犯烦恼垢故。无相方便 <lb ed="X" n="0419a23"/><lb ed="R072" n="0104b02"/>地。即第七远行地也。前之五地。有相观多。无相观 <lb ed="X" n="0419a24"/><lb ed="R072" n="0104b03"/>少。至第六地。无相观多。有相观少。迨至第七地。纯 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0419b" n="0419b"/> <lb ed="X" n="0419b01"/><lb ed="R072" n="0104b04"/>无相观。念念正受。但念空无相无作。故不起分别。 <lb ed="X" n="0419b02"/><lb ed="R072" n="0104b05"/>此意俱生法执。地地渐除。至此地。则意之遍计<anchor xml:id="nkr_note_add_0419b0201" n="0419b0201"/><anchor xml:id="beg0419b0201" n="0419b0201"/>已<anchor xml:id="end0419b0201"/> <lb ed="X" n="0419b03"/><lb ed="R072" n="0104b06"/>空。故下破依他也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0419b04"/><lb ed="R072" n="0104b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0419b0401">四者现色不相应染。依色自在地能離故。五者能见 <lb ed="X" n="0419b05"/><lb ed="R072" n="0104b08"/>心不相应染。依心自在地能離故。六者根本业不相 <lb ed="X" n="0419b06"/><lb ed="R072" n="0104b09"/>应染。依菩萨尽地得入<persName>如来</persName>地能離故。不了一法界 <lb ed="X" n="0419b07"/><lb ed="R072" n="0104b10"/>義者。从信相应地。观察学断。入净心地。随分得離。乃 <lb ed="X" n="0419b08"/><lb ed="R072" n="0104b11"/>至<persName>如来</persName>地。能究竟離故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0419b09"/><lb ed="R072" n="0104b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0419b0901">现色不相应染者。此即三细中现境界相。五意中 <lb ed="X" n="0419b10"/><lb ed="R072" n="0104b13"/>现识也。此境界是依根本无明一动所现。微细难 <lb ed="X" n="0419b11"/><lb ed="R072" n="0104b14"/>知。至不动地。<anchor xml:id="nkr_note_add_0419b1101" n="0419b1101"/><anchor xml:id="beg0419b1101" n="0419b1101"/>已<anchor xml:id="end0419b1101"/>離业色。任运现身现土。名色自在。</p> <lb ed="X" n="0419b12"/><lb ed="R072" n="0104b15"/><p xml:id="pX45p0419b1201">能见心不相应染者。即三细中能见相。五意中转 <lb ed="X" n="0419b13"/><lb ed="R072" n="0104b16"/>识也。此能见相。亦是根本无明一动所成。九地菩 <lb ed="X" n="0419b14"/><lb ed="R072" n="0104b17"/>萨。尽此业相。善知众生十种稠林。以四无碍智现 <lb ed="X" n="0419b15"/><lb ed="R072" n="0104b18"/>身说法。名心自在。</p><p xml:id="pX45p0419b1508" cb:place="inline">根本业不相应染者。即三细中 <lb ed="X" n="0419b16"/><lb ed="R072" n="0105a01"/>业相。五意中业识。此无明业相。至菩萨尽地。在无 <lb ed="X" n="0419b17"/><lb ed="R072" n="0105a02"/>间道。用金刚智。除灭无明。入<persName>如来</persName>地。得见心性。名 <lb ed="X" n="0419b18"/><lb ed="R072" n="0105a03"/>究竟觉。问。何故相宗但空遍计。不遣依他。答。相宗 <lb ed="X" n="0419b19"/><lb ed="R072" n="0105a04"/>立相。故不遣依他。唯空遍计。性宗显性。故先除遍 <lb ed="X" n="0419b20"/><lb ed="R072" n="0105a05"/>计。亦遣依他。若空遍计而不遣依他。谓之半头唯 <lb ed="X" n="0419b21"/><lb ed="R072" n="0105a06"/>识。若空遍计。复遣依他。方名具分唯识也。不了一 <lb ed="X" n="0419b22"/><lb ed="R072" n="0105a07"/>法界義者。即最初一念生相无明。名不觉相。亦名 <lb ed="X" n="0419b23"/><lb ed="R072" n="0105a08"/>根本无明。此无明从三贤位学断。乃至菩萨尽地 <lb ed="X" n="0419b24"/><lb ed="R072" n="0105a09"/>渐離。至<persName>如来</persName>地。方究竟離。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0419c" n="0419c"/> <lb ed="X" n="0419c01"/><lb ed="R072" n="0105a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0419c0101">言相应義者。谓心念法异。依染净差别。而知相缘相 <lb ed="X" n="0419c02"/><lb ed="R072" n="0105a11"/>同故。不相应義者。谓即心不觉。常无别异。不同知相 <lb ed="X" n="0419c03"/><lb ed="R072" n="0105a12"/>缘相故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0419c04"/><lb ed="R072" n="0105a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0419c0401">问。同一染心而有相应不相应者何故。答。言相应 <lb ed="X" n="0419c05"/><lb ed="R072" n="0105a14"/>者。谓此染心初起。以无力故。心王心所。不能自生。 <lb ed="X" n="0419c06"/><lb ed="R072" n="0105a15"/>必依染净境界方生。以境有差别。心心所亦异。故 <lb ed="X" n="0419c07"/><lb ed="R072" n="0105a16"/>曰知相缘相同也。以二法同生。名曰相应。言不相 <lb ed="X" n="0419c08"/><lb ed="R072" n="0105a17"/>应者。谓无明初起。以有力故。不藉境生。由背淸净 <lb ed="X" n="0419c09"/><lb ed="R072" n="0105a18"/>觉。不与净觉相应。突起无明。即成不觉。故自始至 <lb ed="X" n="0419c10"/><lb ed="R072" n="0105b01"/>终。从迷积迷。曾无别异。不同心境有别异故。名不 <lb ed="X" n="0419c11"/><lb ed="R072" n="0105b02"/>相应。是知待生者弱。突起者强。在外者粗。在内者 <lb ed="X" n="0419c12"/><lb ed="R072" n="0105b03"/>细。偝觉者难除。合尘者易遣也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0419c13"/><lb ed="R072" n="0105b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0419c1301">又染心義者。名为烦恼碍。能障真如根本智故。无明 <lb ed="X" n="0419c14"/><lb ed="R072" n="0105b05"/>義者。名为智碍。能障世间自在业智故。此義云何。以 <lb ed="X" n="0419c15"/><lb ed="R072" n="0105b06"/>依染心。能见能现。妄取境界。违平等性故。以一切法 <lb ed="X" n="0419c16"/><lb ed="R072" n="0105b07"/>常静。无有起相。无明不觉。妄与法违故。不能得随顺 <lb ed="X" n="0419c17"/><lb ed="R072" n="0105b08"/>世间一切境界种种知故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0419c18"/><lb ed="R072" n="0105b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0419c1801">上以无明染心分根本枝末。此以染心配烦恼所 <lb ed="X" n="0419c19"/><lb ed="R072" n="0105b10"/>知。以染心为烦恼障者。由彼染心。昏烦恼乱。障碍 <lb ed="X" n="0419c20"/><lb ed="R072" n="0105b11"/>静心。不能契合根本如理智故。根本智。即智净相 <lb ed="X" n="0419c21"/><lb ed="R072" n="0105b12"/>也。以无明为所知障者。由彼无明。愚痴暗昧。障碍 <lb ed="X" n="0419c22"/><lb ed="R072" n="0105b13"/>净用。不能证得自然业智故。自然业。即不思议业 <lb ed="X" n="0419c23"/><lb ed="R072" n="0105b14"/>用也。所以下征释。以染心为烦恼碍者。由彼染心 <lb ed="X" n="0419c24"/><lb ed="R072" n="0105b15"/>于六根门头。见色闻声。妄生取著。分染分净。生爱 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0420a" n="0420a"/> <lb ed="X" n="0420a01"/><lb ed="R072" n="0105b16"/>生憎。障平等理。故以染心为烦恼障也。以无明为 <lb ed="X" n="0420a02"/><lb ed="R072" n="0105b17"/>所知障者。以一切法本自寂灭。无有动相。由无明 <lb ed="X" n="0420a03"/><lb ed="R072" n="0105b18"/>一起。妄与法违。故开眼时。不达性空。皆成法碍。故 <lb ed="X" n="0420a04"/><lb ed="R072" n="0106a01"/>以无明为所知障也。是知心外无法。法外无心。但 <lb ed="X" n="0420a05"/><lb ed="R072" n="0106a02"/>了一心。诸尘自寂。起心偝法。即乖法体。既与相违。 <lb ed="X" n="0420a06"/><lb ed="R072" n="0106a03"/>即不通达。若能顺法界性。合真如心。则般若无知 <lb ed="X" n="0420a07"/><lb ed="R072" n="0106a04"/>无所不知矣。</p><p xml:id="pX45p0420a0706" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0420a0701" n="0420a0701"/><anchor xml:id="beg0420a0701" n="0420a0701"/>已<anchor xml:id="end0420a0701"/>上释生灭因缘竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0420a08"/><lb ed="R072" n="0106a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0420a0801">复次分别生灭相者有二种。云何为二。一者粗。与心 <lb ed="X" n="0420a09"/><lb ed="R072" n="0106a06"/>相应故。</p><p xml:id="pX45p0420a0904" cb:place="inline">二者细。与心不相应故。</p><p xml:id="pX45p0420a0913" cb:place="inline">又粗中之粗。凡夫境 <lb ed="X" n="0420a10"/><lb ed="R072" n="0106a07"/>界。</p><p xml:id="pX45p0420a1002" cb:place="inline">粗中之细。及细中之粗。菩萨境界。</p><p xml:id="pX45p0420a1015" cb:place="inline">细中之细。是<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0420a11"/><lb ed="R072" n="0106a08"/>境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0420a12"/><lb ed="R072" n="0106a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0420a1201">此释立義分中生灭相之相字也。因生灭之相有 <lb ed="X" n="0420a13"/><lb ed="R072" n="0106a10"/>粗细。故特明之。</p><p xml:id="pX45p0420a1307" cb:place="inline">言粗者。即六染中前三染。与境相 <lb ed="X" n="0420a14"/><lb ed="R072" n="0106a11"/>应而起。其相粗显。人所易了故。</p><p xml:id="pX45p0420a1413" cb:place="inline">此即相生灭也。</p><p xml:id="pX45p0420a1419" cb:place="inline">言 <lb ed="X" n="0420a15"/><lb ed="R072" n="0106a12"/>细者。即六染中後三染。是偝觉而突起。其相微细。 <lb ed="X" n="0420a16"/><lb ed="R072" n="0106a13"/>人所难了故。此即流注生灭也。</p><p xml:id="pX45p0420a1613" cb:place="inline">又粗下复详分粗 <lb ed="X" n="0420a17"/><lb ed="R072" n="0106a14"/>细。粗中粗者。谓三染心虽俱名粗。就中第一执相 <lb ed="X" n="0420a18"/><lb ed="R072" n="0106a15"/>应染为尤粗。二乘三贤皆能觉察此染故。以是粗 <lb ed="X" n="0420a19"/><lb ed="R072" n="0106a16"/>意识遍计故。</p><p xml:id="pX45p0420a1906" cb:place="inline">粗中细者。即前三染中後二染。谓不 <lb ed="X" n="0420a20"/><lb ed="R072" n="0106a17"/>断相应染。及分别智相应染也。此于粗中稍细。是 <lb ed="X" n="0420a21"/><lb ed="R072" n="0106a18"/>初地以至七地菩萨所知故。以是微细意识所遍 <lb ed="X" n="0420a22"/><lb ed="R072" n="0106b01"/>计故。</p><p xml:id="pX45p0420a2203" cb:place="inline">细中粗者。谓後三染心。虽俱名细。就中前二 <lb ed="X" n="0420a23"/><lb ed="R072" n="0106b02"/>稍粗。谓现色不相应染。及能见心不相应染。此是 <lb ed="X" n="0420a24"/><lb ed="R072" n="0106b03"/>赖耶所缘相分。及能缘见分。是八地九地菩萨所 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0420b" n="0420b"/> <lb ed="X" n="0420b01"/><lb ed="R072" n="0106b04"/>知故。</p><p xml:id="pX45p0420b0103" cb:place="inline">细中之细。即最後根本业不相应染。以能所 <lb ed="X" n="0420b02"/><lb ed="R072" n="0106b05"/>未分。行相微细。唯<persName>佛</persName>能了故。古德云。学道之人细 <lb ed="X" n="0420b03"/><lb ed="R072" n="0106b06"/>识心。细中之细最难寻。可中寻到无寻处。方信凡 <lb ed="X" n="0420b04"/><lb ed="R072" n="0106b07"/>心即<persName>佛</persName>心。正此意也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0420b05"/><lb ed="R072" n="0106b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0420b0501">此二种<note place="interlinear">就粗细</note>生灭。依于无明熏习而有。所谓依因依缘。依 <lb ed="X" n="0420b06"/><lb ed="R072" n="0106b09"/>因者。不觉義故。依缘者。妄作境界義故。若因灭则缘 <lb ed="X" n="0420b07"/><lb ed="R072" n="0106b10"/>灭。因灭故不相应心灭。缘灭故相应心灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0420b08"/><lb ed="R072" n="0106b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0420b0801">此明由因缘而有生灭相。以见生不自生。由因缘 <lb ed="X" n="0420b09"/><lb ed="R072" n="0106b12"/>生。灭不自灭。由因缘灭也。若统言生。三细六粗。皆 <lb ed="X" n="0420b10"/><lb ed="R072" n="0106b13"/>依无明熏习而生。故曰依于无明熏习而有也。若 <lb ed="X" n="0420b11"/><lb ed="R072" n="0106b14"/>别言生。依无明因。生三种不相应心。依境界缘。生 <lb ed="X" n="0420b12"/><lb ed="R072" n="0106b15"/>三种相应心。故曰依因依缘也。若统言灭。则无明 <lb ed="X" n="0420b13"/><lb ed="R072" n="0106b16"/>灭时。无明所起现识境界亦灭。故曰若因灭则缘 <lb ed="X" n="0420b14"/><lb ed="R072" n="0106b17"/>灭。若别显灭。三细因无明生。无明灭时。三细亦灭。 <lb ed="X" n="0420b15"/><lb ed="R072" n="0106b18"/>三粗从境界缘生。故境界灭时。三粗亦灭也。此约 <lb ed="X" n="0420b16"/><lb ed="R072" n="0107a01"/>生<persName>佛</persName>始终言生灭。非约刹那生灭義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0420b17"/><lb ed="R072" n="0107a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX45p0420b1701">问曰。若心灭者。云何相续。若相续者。云何说究竟<note place="interlinear">无明</note>灭。 <lb ed="X" n="0420b18"/><lb ed="R072" n="0107a03"/>答曰。所言灭者。唯心相灭<note place="interlinear">灭心上生灭相</note>。非心体灭。</p><p xml:id="pX45p0420b1821" cb:place="inline">如风依水而有 <lb ed="X" n="0420b19"/><lb ed="R072" n="0107a04"/>动相。</p><p xml:id="pX45p0420b1903" cb:place="inline">若水灭者。则风相断绝。无所依止。以水不灭。风 <lb ed="X" n="0420b20"/><lb ed="R072" n="0107a05"/>相相续。</p><p xml:id="pX45p0420b2004" cb:place="inline">唯风灭故。动相随灭。非是水灭。</p><p xml:id="pX45p0420b2016" cb:place="inline">无明亦尔。依 <lb ed="X" n="0420b21"/><lb ed="R072" n="0107a06"/>心体而动。</p><p xml:id="pX45p0420b2105" cb:place="inline">若心体灭者。则众生断绝无所依止。以体 <lb ed="X" n="0420b22"/><lb ed="R072" n="0107a07"/>不灭。心得相续。</p><p xml:id="pX45p0420b2207" cb:place="inline">唯痴<note place="interlinear">无明</note>灭故。心相随灭。非心智灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0420b23"/><lb ed="R072" n="0107a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX45p0420b2301">此约粗细二心灭有先後以兴难也。意谓境界缘 <lb ed="X" n="0420b24"/><lb ed="R072" n="0107a09"/>灭。则相应心<anchor xml:id="nkr_note_add_0420b2401" n="0420b2401"/><anchor xml:id="beg0420b2401" n="0420b2401"/>已<anchor xml:id="end0420b2401"/>灭。不应复有不相应心相续。若谓 <pb ed="X" xml:id="X45.0764.0420c" n="0420c"/> <lb ed="X" n="0420c01"/><lb ed="R072" n="0107a10"/>尙有不相应心相续者。即此便是不灭之相。云何 <lb ed="X" n="0420c02"/><lb ed="R072" n="0107a11"/>复说究竟灭。答。谓境界缘灭。唯相应心粗相灭。非 <lb ed="X" n="0420c03"/><lb ed="R072" n="0107a12"/>心体灭。无明灭时。亦唯不相应细相灭。非心体灭 <lb ed="X" n="0420c04"/><lb ed="R072" n="0107a13"/>也。</p><p xml:id="pX45p0420c0402" cb:place="inline">如风下喩明。如风依水而有动相者。立喩本也。</p> <lb ed="X" n="0420c05"/><lb ed="R072" n="0107a14"/><p xml:id="pX45p0420c0501">若水下。先喩相应心也。以境灭时相应心相虽灭。 <lb ed="X" n="0420c06"/><lb ed="R072" n="0107a15"/>心体不灭。以不灭故。三细相续。正如猛风灭故。粗 <lb ed="X" n="0420c07"/><lb ed="R072" n="0107a16"/>浪相灭。非水体灭也。</p><p xml:id="pX45p0420c0709" cb:place="inline">唯风下。次喩不相应心也。以 <lb ed="X" n="0420c08"/><lb ed="R072" n="0107a17"/>心非动性。故无明灭而染相灭。而心不灭。正如微 <lb ed="X" n="0420c09"/><lb ed="R072" n="0107a18"/>风灭故。细波亦灭。非水体灭也。无明下法合。无明 <lb ed="X" n="0420c10"/><lb ed="R072" n="0107b01"/>依心而动。合喩本也。</p><p xml:id="pX45p0420c1009" cb:place="inline">若心下。合相应心灭而心体 <lb ed="X" n="0420c11"/><lb ed="R072" n="0107b02"/>不灭也。此众生。是依业转二相之众生也。斯即八 <lb ed="X" n="0420c12"/><lb ed="R072" n="0107b03"/>地<anchor xml:id="nkr_note_add_0420c1201" n="0420c1201"/><anchor xml:id="beg0420c1201" n="0420c1201"/>已<anchor xml:id="end0420c1201"/>上菩萨皆依业转得名。以粗染灭时。细染不 <lb ed="X" n="0420c13"/><lb ed="R072" n="0107b04"/>灭。故八地<anchor xml:id="nkr_note_add_0420c1301" n="0420c1301"/><anchor xml:id="beg0420c1301" n="0420c1301"/>已<anchor xml:id="end0420c1301"/>上菩萨。尙在生灭。流注不断。未得成 <lb ed="X" n="0420c14"/><lb ed="R072" n="0107b05"/><persName>佛</persName>。</p><p xml:id="pX45p0420c1402" cb:place="inline">唯痴下。合不相应心灭而心智不灭也。以无明 <lb ed="X" n="0420c15"/><lb ed="R072" n="0107b06"/>灭时。细染方尽。而<persName>如来</persName>大圆镜智纯净明故。故曰 <lb ed="X" n="0420c16"/><lb ed="R072" n="0107b07"/>非心智灭。</p><p xml:id="pX45p0420c1605" cb:place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0420c1601" n="0420c1601"/><anchor xml:id="beg0420c1601" n="0420c1601"/>已<anchor xml:id="end0420c1601"/>上释心相竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0420c17"/><lb ed="R072" n="0107b08"/> <lb ed="X" n="0420c18"/><lb ed="R072" n="0107b09"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>大乘起信论续疏卷上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0402a0701" to="#end0402a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0402b1401" to="#end0402b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0404a1201" to="#end0404a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0404c0701" to="#end0404c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0404c0702" to="#end0404c0702"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0404c1701" to="#end0404c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0405a1601" to="#end0405a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0405b0401" to="#end0405b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0405b0601" to="#end0405b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0405b2101" to="#end0405b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0405c0601" to="#end0405c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0405c0602" to="#end0405c0602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0405c2001" to="#end0405c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0406c1401" to="#end0406c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">减</lem><rdg wit="#wit.orig">灭</rdg></app> <app from="#beg0406c1701" to="#end0406c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0407b1301" to="#end0407b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0407c1201" to="#end0407c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0407c1401" to="#end0407c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0407c1801" to="#end0407c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0408b1801" to="#end0408b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0408c1101" to="#end0408c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0409a0201" to="#end0409a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0409b0901" to="#end0409b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0409b2401" to="#end0409b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0409c0301" to="#end0409c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0409c1301" to="#end0409c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0410b0201" to="#end0410b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0411a0301" to="#end0411a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0411b0201" to="#end0411b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0411c1201" to="#end0411c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0411c2201" to="#end0411c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0413a0201" to="#end0413a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0413a0801" to="#end0413a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0414a0601" to="#end0414a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0414a2301" to="#end0414a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0414a2401" to="#end0414a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0414b0401" to="#end0414b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0414c0401" to="#end0414c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0415a1201" to="#end0415a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0416c0201" to="#end0416c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0416c0501" to="#end0416c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0417a1801" to="#end0417a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">但</rdg></app> <app from="#beg0417c0501" to="#end0417c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0417c1201" to="#end0417c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0418b1601" to="#end0418b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0418c1201" to="#end0418c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0419a1001" to="#end0419a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0419a1701" to="#end0419a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0419b0201" to="#end0419b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0419b1101" to="#end0419b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0420a0701" to="#end0420a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0420b2401" to="#end0420b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0420c1201" to="#end0420c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0420c1301" to="#end0420c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0420c1601" to="#end0420c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0404001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0404001">因缘分第一</note> <note n="0405001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0405001">立義分第二</note> <note n="0407001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0407001">解释分第三</note> <note n="0411001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0411001">遍疑偏</note> <note n="0412001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0412001">非疑是</note> <note n="0416001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0416001">一下疑脱義字</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0402a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0402a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0402b1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0402b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0404a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0404a1201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0404c0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0404c0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0404c0702" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0404c0702">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0404c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0404c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0405a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0405a1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0405b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0405b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0405b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0405b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0405b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0405b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0405c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0405c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0405c0602" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0405c0602">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0405c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0405c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0406c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0406c1401">减【CB】，灭【卍续】</note> <note n="0406c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0406c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0407b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0407b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0407c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0407c1201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0407c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0407c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0407c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0407c1801">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0408b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0408b1801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0408c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0408c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0409a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0409a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0409b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0409b0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0409b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0409b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0409c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0409c0301">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0409c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0409c1301">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0410b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0410b0201">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0411a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0411a0301">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0411b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0411b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0411c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0411c1201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0411c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0411c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0413a0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0413a0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0413a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0413a0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0414a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0414a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0414a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0414a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0414a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0414a2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0414b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0414b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0414c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0414c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0415a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0415a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0416c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0416c0201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0416c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0416c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0417a1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0417a1801">但【CB】，但【卍续】</note> <note n="0417c0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0417c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0417c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0417c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0418b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0418b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0418c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0418c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0419a1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0419a1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0419a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0419a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0419b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0419b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0419b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0419b1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0420a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0420a0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0420b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0420b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0420c1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0420c1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0420c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0420c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0420c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0420c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>